Burası,
Los Angeles, California.
Filmler burada çekilir.
Ben burada yaşıyorum.
Bence bu bana, filmlerin şehrimi anlatma şeklini eleştirme hakkı veriyor.
Biliyorum, kolay değil.
Şehir büyük.
Görüntü ise küçük.
Filmler dikeydir.
En azından ekranda gözükürken öyledirler.
Şehir ise, merkez kısmı hariç yataydır.
Belki de bu, filmlerin şehir merkezini bizden daha çok sevmesinin nedenidir.
Eğer orası olmasaydı,
arka plana yüksek binalar dikmeleri gerekecekti.
Fakat filmlerin bize göre avantajları var.
Havada uçabilirler.
Biz ise yerde yolculuk etmek zorundayız.
Onlar kalıcı,
biz ise ölümlüyüz.
Öyleyse niye cömert olayım ki?
Filmlerin yerler hakkında olmadığını biliyorum elbette,
onlar hikaye anlatır.
Eğer yerin fakına varırsak,
o artık film olmaz.
Önemli olan ne göründüğüdür.
Filmler izlerini yok ederler,
böylece bizim ne izleyeceğimize dair bir seçim yaparlar.
Sonra da başka bir şeye geçiş yaparlar.
Bizim yerimize seçim yaparlar,
bu yüzden biz de izlerken gücümüzü bastırırız.
Filmlerin seçimi önce gelmelidir.
Ama eğer filmlerin iradesi yerine,
kendi irademizle izleseydik ne olurdu?
Eğer belgeselleri dramatik özellikleri yönüyle beğenebiliyorsak,
belki kurmaca filmleri de...
...belgesel özellikleri yönüyle beğenebiliriz.
Peki ya belirsizlik bir başka yabancılaştırma etkisiyse!
Hitchcock'un düşündüğü de bu değil miydi?
Ona göre belirsizlik, turistik bir konferansa hayat veren bir araçtı.
Belki de şehrin bu ahengini tersinden canlandırmanın başka bir yolunu bulabilirim.
Belki de filmlerin Los Angeles'ı nasıl resmettiğini görmeye yönelik bu çaba,
inatçı ve kötü niyetli görünüyordur.
Bilindiği gibi Los Angeles...
...dünyanın en çok fotoğraflanan şehridir.
Eğer etrafta yeteri kadar gezinirseniz,
insanları sinema bölgesine yönlendiren,
geçiçi, gizemli...
işaretleri fark edersiniz.
Eğer içerilere doğru yürürseniz,
çekim bölgesini çevirmiş,
uzun beyaz kamyonları görebilirsiniz.
Los Angeles gerçeğin ve temsilin birbirine girdiği yerdir.
2 kişi, çektikleri filmdeki gibi bir cinayet işlemekle suçlanıyor.
Filmleri bir striptiz kulübü sahibini öldürmekle ilgiliydi.
Altı yıl önce,
yapımcı ve başrol oyuncusu filmin çekildiği...
...striptiz kulübünün sahibini öldürmeyi planladılar.
Böylece kulübü devraldılar.
Kulüp onları zengin etti.
Fakat filmleri başarısız oldu.
Gerçek bir film,
stüdyo filmlerinden
daha iyi bir temsil gücüne sahip olabilir.
Pek az binanın yüz yaşından büyük...
olduğu bir şehirde,
şehrin tarihinin izlerinin silinmiş olduğu bir yer,
üzerinde sinema çekimleri yapıldığı için...
tarihsel bir öneme sahip olabilir.
Tıpkı insanlar gibi,
filmlerde rol alan yerler de,
başarının temsilcisi olurlar.
Aktörlerin yüzleri,
binaların ise mimari fotoğrafları vardır.
Tabelalar ve işaret levhaları, eski sinema stüdyolarının olduğu yerleri gösteriyor.
Sokaklar ve parklara film yıldızlarının ismi verilmiş.
Hatta senaristlerin isimleri bile.
Griffith Park Planetarium'un yanındaki küçük bir büst,
James Dean'in başrolünü oynadığı Asi Gençlik...
filminin yerini işaret ediyor.
Kitabede Dean'in aslında asi olmadığı yazıyor:
o tavrı sadece rol gereğiydi.
Fakat o gerçek hayatta,
daima çok haşin ya da çok uysal değil mi?
Bir babayı öldürmeyi değil de,
onu memnun etmeye çalışan...
bir süt çocuğu Oedipus'u oynadığı...
filmdekinden daha asi değil miydi?
Silver Lake'teki Descanso Yolu ile
Vendome Sokağı arasındaki dar yola...
Music Box Steps adı verilmiş.
Bu isim, Laurel ve Hardy'nin…
1932 yılında burada çektikleri...
bir kısa filmden geliyor.
İşlevsel görünen bazı binalar,
daimi film seti.
Endüstri Şehri semtindeki (Industry, Los Angeles) bir McDonald's...
hiçbir zaman halka açık değildir.
Burada aktörlere,
biz onları Big Macs yerken görebilelim...
diye para ödenir.
Palmdale'daki Q Caddesi ile...
145. Sokağın kesiştiği köşede yer alan bir motel...
hiçbir zaman...
düzenli bir sığınak görevi görmedi;
fakat yine de dikkati çekecek biçimde...
Swordfish ve Brother'da yer alıyor.
Amacını kaybetmiş diğer binalar da...
sinema mekanları olarak korunabilirler.
Örneğin Ambassador Hotel gibi.
1968'den beri meşhur bir yer,
Çünkü Sirhan Sirhan...
Robert Kennedy'yi burada öldürdü.
Bazen de bu süreç tersinden işliyor:
Sinema seti olarak inşa edişen bir bina,
işi bittikten sonra yeni bir görev alıyor.
Kurgusal olarak Connecticut ormanında yer alan...
Mr. Blandings'nin rüya evi,
Malibu Deresi Eyalet Parkı'nda...
idare binası olarak hizmet veriyor.
Los Angeles...
dünyanın en çok fotoğraflanan şehri olabilir,
ama aynı zamanda en az fotojenik şehirlerinden de biri.
Paris ya da New York gibi bir şehir değil.
New York'ta herşey, sanki geniş açılı bir mercekle bakıyormuşsunuz gibi...
keskindir ve odaktadır.
Los Angeles gibi sisli şehirlerde ise,
her şey uzaklığın içinde kaybolur;
hatta yakın plandakiler bile...
uzaktaymış gibi görünür.
New York, kameranın kolayca nüfuz edebileceği bir yer gibi görünüyor.
Şehrin neredeyse her köşesindeki herhangi bir görüntü...
New York'un...
bir parçası olarak kolayca fark edilebiliyor.
Los Angeles için bu zor;
belki de kamusal alanların büyük ölçüde...
şahsi denebilecek...
hareketli araçlar tarafından işgal edilmesinden kaynaklanıyor bu durum.
İfade edilmesi güç,
görüntü yakalanmıyor kısacası.
Merkezden çevreye doğru büyüyen,
yürümenin yerini motorize taşımanın aldığı bir şehir değil burası;
köylerin sayılarının önce demiryolu,
sonra ise otoyollar boyunca...
...by railways and then motor roads.arttığı bir yer.
Köyler önce komşu oldular,
sonra sınırları belirsizleşti;
fakat ayrı bölgeler olarak kalmayı sürdürdüler.
Karşılıklı düşmanlıkla bir araya geldiler ve...
şehrin tarihi merkezine karşı ortak bir küçümseme içerisinde oldular.
Belki de bu yüzden filmler, neredeyse başından itibaren...
şehirdeki köklerine sırtlarını döndüler.
Hollywood'dan geldiklerini iddia ettiler,
Los Angeles'tan değil.
Ama ilk Güney Kaliforniya stüdyoları Hollywood'da değil,
daha pastoral bir ismi olan bir başka banliyödeydi:
Edendale'da (Cennet Vadisi),
Echo Park Gölü'nün kuzeyindeki,
Jake Gittes'in Çin Mahallesi filminde Hollis Mulwray hakkında casusluk yaptığı yerde.
Mack Sennett'in stüdyosu oradaydı.
Göl 1913 yılında kuruduğunda,
hemen orada doğaçlama bir film çekti.
Filmler batıya gitti,
bu yüzden Edendale artık yok.
Bir şekilde Echo Park ile Silver Gölü arasında kayboldu.
Pek çoğu, Los Angeles'in batı tarafına yığılmış birçok küçük belediyeden...
biri olan Culver City'de bulunduğu dönemde bile...
filmler, Hollywood'dan geldiklerini iddia ediyorlardı.
Komedinin altın çağında,
filmler için bir şehir mekanı gerektiğinde,
bu genellikle Culver City'nin merkezi olurdu.
Fakat Culver City, sadece oranın eski yerleşimcilerinin gözünde "gösteri dünyasının kalbi"ydi.
Hollywood'un artan ünü onları öylesine hüsrana uğrattı ki...
bu ismi kendileri için sahiplenme gereğini duydular.
Culver City'nin adı Hollywood olarak değiştirilebilirdi.
Neden olmasın?
Her şeyden önce Hollywood sadece bir yer değil,
aynı zamanda film endüstrisi için bir ad aktarması.
Fakat benim gibi, kendinizi film endüstrisinden ziyade...
Los Angeles kentiyle tanımlıyorsanız,
Hollywood fikrine, filmlerin şehirden ayrı...
ve şehirden daha ön planda durduğu fikrine gücenmemek elde değil.
İnsanlar, filmlerdeki her şeyi kınıyorlar.
Bence bu, onların kendi şehirlerine ihanet etmesi demek.
Belki de hatalıyım, fakat...
ben de onları şehrin ismini L.A. olarak kısaltmalarından dolayı kınıyorum.
"L.A.'de birini bulmam gerekiyor."
"Belki L.A.'de bile değildir."
"Nereye kadar gidiyorum demiştiniz?"
"Los Angeles."
"L.A.?"
"L.A. benim için yeterli bayım."
"L.A., Amerika'nın mafya merkeziydi."
"Merhaba L.A!"
"Merhaba Plissken.
L.A'e hoş geldin!"
Kısaltma, burada biraz alaycı bir küçültme eki işlevi görüyor.
Bir alışkanlığa dönüşmüş durumda,
burada yaşayan insanlar için bile böyle bu.
Belki de bunu, o imalı küçümseden kendimizi muaf tutabilmenin bir yolu olarak gördük.
Fakat bu beni hala utandırıyor.
Ancak aşağılık kompleksi olan bir şehir böyle bir şeye izin verebilir.
İnsanlar "L.A." dediklerinde...
genellikle "eğlence dünyası"nı kastediyorlar.
"Ben bir aktrisim...
Kan Şehrindeki Katliam'ı görmüş müydün?"
Filmlerin bir başka küstahlığı da...
Los Angeles'taki herkesin onların "endüstri"sinin bir parçası olması ya da olmak istemesi.
Aslında,
Los Angles Bölgesi'nde ikamet edenlerin sadece kırkta biri...
eğlence endüstrisinde çalışıyor.
Bu durumda geri kalanların yaşamadığı anlamı çıkıyor.
Filmlerin, Los Angeles'i gerçekten...
betimleyip betimlemediğini merak edebiliriz.
Arka Plan Olarak Şehir
Öncelikle, Los Angeles bir yer değil, sadece bir varış noktasıdır.
Film kahramanları orayı ziyaret ederler,
orada yaşamazlar.
"Hala Birleşik Devletler'de olduğumuza emin misin?"
"Sanırım Los Angeles'tayız."
Bir tatil yeridir, bir şehir değil.
Sokakları ve binaları filmlerde,
sadece birer adsız fon olarak var olurlar.
Hiç kimse Los Angeles'ı, Pasifik Bölgesi'nin başkenti olarak adlandırmaz...
ya da onun nasıl olup da dünyanın büyük şehirlerinin olduğu bir bölgeye sıkışıp kaldığı konusunda üzülmez.
Değişken arazi ve eklektik mimari,
Los Angeles'a ve onun çevresine neredeyse her mekanın rolüne bürünme imkanı verir.
Los Angeles'ın merkezinden...
yüz yirmi kilometre uzaklıktaki Arrowhead Gölü...
İsviçre rolünü oynayabilir;
San Fernando Vadisi'ndeki Calabasas...
M-G-M (Metro-Goldwyn-Mayer) etrafa biraz...
pirinç tarlası görüntüsü verdikten sonra, Çin'deki Ling Vadisi'ni oynayabilir.
Çoğu kez,
Los Angeles başka şehirleri de oynadı...
Sinclair Lewis'in Babbitt'indeki Zenith'i...
Halk Düşmanı'ında (The Public Enemy, 1931) Chicago'yu...
"Beni burada bırakabilirsin. Köşede arkadaşımla buluşacağım."
Jimmy Cagney, Jean Harlow'u yeni Bullock's Wilshire alışveriş merkezinin önünde arabadan indirdi.
İlk art deco "ticaret katedral"imiz (Bullock's Wilshire) 1929 Eylülü'nde açıldı,
Halk Düşmanı filminden on yedi ay önce.
Motorlu araç ticaretinin yapıldığı banliyölerde yer alan,
yeni tarzda bir manifatura mağazasıydı.
Muhtemelen sadece yerel sakinler Los Angeles'ın bu simgesini fark edeceklerdi.
Wilshire Center bölgesinde amaçsızca dolaşan ve...
Chicago hakkında her şeyi bilen biri...
şehrin bu manzasını tuhaf bir şekilde taşravari bulabilirdi.
"Chicago'lu musun?"
"Pek sayılmaz. Texas'tan geliyorum."
İsimsiz Sokak (The Street with No Name, 1948) filminde,
Los Angeles, Center City'yi oynadı.
Ve pek çok kez, isimsiz bir şehri oynadı.
Onun simgeleri, pek çok rolü oynayabilecek kadar belirsiz.
Bu simgelerin en saygıdeğer olanı, 1893 yılından beri ayakta olan...
Broadway ve 3. sokaktaki Bradbury Binası (The Bradbury Building).
Bina 1953 yılında mimarlık tarihçisi Esther McCoy tarafından keşfedildi.
McCoy, mimar George Herbert Wyman'ın (1860 – 1939) esin kaynağının...
Edward Bellamy'nin (1850-1898) 2000 yılındaki sosyalist mimariye ait ütopyası olduğunu iddia etmiştir:
ışığı sadece her taraftaki pencerelerden değil,
kubbeden de alan, aydınlık geniş salonlar.
Fakat filmler Bradbury Binası'nı mimarlık tarihçilerinden önce keşfettiler.
Bildiğim kadarıyla binanın ilk görünüşü 1943 yılındaydı.
Çin Kızı (China Girl, 1943) filminde Burma, Mandalay'daki Hotel Royale'i oynadı.
Ertesi yıl, "Dover'ın Beyaz Uçurumu" (The White Cliffs of Dover) filminde...
yaralı askerlerle dolup taşan Londra askeri hastanesini oynadı.
İlk etkili rolü D.O.A'deydi (1950):
Bir caz kulübünde, içkisine karıştırılan parlak bir toksinle ölümcül bir biçimde zehirlenen...
Frank Bigelow'un, ölmeden önce katilini bulması için sadece bir günü vardır...
ve onu Phillips İhracat-İthalat Şirketi'inde,
oda 427'de bulur.
Bradbury Binası, Yok Edilemez Adam'da (Indestructible Man, 1956) bir kez daha tuhaf ve ölümcül bir intikamın mekanıydı.
Bu sefer, bilimsel bir deneyle hayata döndürülen ve...
kendisine insanüstü bir güç verilen...
bir suçlu kontrolden çıkıyor,
yakanlanması için kendisine tuzak kurmuş üç adi gangsterin işini bitiriyordu.
Marlowe'da (1969) eylem daha az ölümcüldü.
Philip Marlowe'un ofisi burada, Bradbury Binası'ndaydı.
Raymond Chandler da (filmin senaristi) Hollywood Bulvarı'ındaki sefil bir binada oturmuştu.
"Bay Marlowe?"
"Evet."
"Sizin için ne yapabilirim?"
Bradbury Binası, klişe filmlerdeki bir başka klişeye dönüştü,
tüm Marlowe filmlerindeki en misantropist (insan düşmanı) varlık oldu.
Senarist Hampton Fancher ve yönetmen Ridley Scott Bıçak Sırtı filminde (Blade Runner, 1982)...
bir mekan olarak Bradbury Binası'na biçilecek rol konusunda anlaşmazlığa düştüler.
Fancher onun çok tanıdık olduğunu, çok fazla kullanıldığını düşünüyordu.
Scott şöyle yanıtladı:
"Benim kullanacağım gibi kulanılmadı hiç."
Binaya yeni, çok daha özenle oluşturulmuş bir dış görünüş verdi...
ve iç avluyu göz alıcı bir yıkıntıya dönüştürdü.
Doksanların başında, uzun süren, gecikmiş bir restorasyondan sonra,
lüks bir yere dönüştü.
Olayların 1941 yılında geçtiği...
İlk Cinayet filminde (Murder in the First, 1995),
San Francisco'lu zengin bir avukatın ofisi olarak kullanıldı.
Kurt (Wolf, 1994) filminde de, New York'taki önemli bir yayınevinin ofisiydi.
Şimdi ise, filmlerdeki kariyeriyle uyumlu bir amaca hizmet ediyor.
Bıçak Sırtı filmindeki bir başka mekan,
Frank Lloyd Wright'ın (1867-1959) Ennis Evi'nin (The Ennis House)...
çok daha uzun bir sinema kariyeri vardı.
Wright'ın 1920'lerde Los Angeles'ta tasarladığı,
mimarideki Maya Uyanışı tarzında inşa edilmiş evlerin en etkileyici örneği olan bu ev,
ilk kez 1933 yılında, büyük bir otomobil şirketinin...
partonu olan bir kadının evi olarak sinemada gözüktü.
Evin içindekiler, tipik bir Warner Bros. Art Deco'su tarzında...
stüdyonun birer parçasıydı;
bazıları da dış mekanın.
Wright, yüzme havuzunu ihmal etmişti.
William Castle 1958 yılında bunu keşfetti;
Wright'ın ölümünden hemen önce..
Vincent Price (filmdeki aktör) beş kişiye, bu asırlık hayaletli evde...
bir gece geçirmeleri için 10,000 dolar teklif etmişti.
Bir kez daha evin içindekiler, Wright'ın mimarisi ile ilgisiz bir biçimde kullanılıyordu.
1968 yılında Gus Brown tarafından satın alınıp restore edildi.
Bakım ve koruma giderlerini karşılayabilmek için,
sadece filmler ve televizyon şovları için değil,
evin tanıtımını yapmaya başladı.
Bıçak Sırtı, onun en gurur duyduğu müşterisiydi;
ama benim favorim, Yasak Tutku (A Passion to Kill, 1994),
düşük bütçeli bir yeni kara film.
Bu filmde, bir hastanın bazen terapistini...
baştan çıkarabileceği bir psikiyatri kliniği rolünü oynuyor.
Fakat yönetmen Rick King, mimarinin aksiyonu gölgede bırakmasına izin veriyor.
Ennis Evi, açık bir biçimde zamanı ve mekanı aşıyor.
Kurgusal olarak Washington'a yerleştirilebilir,
ya da Osaka'ya.
Antik bir villa rolünü oynayabilir...
ya da on dokuzuncu yüzyıldaki hayaletli bir evi,
modern bir malikaneyi,
bir yirmi birinci yüzyıl apartmanını,
hatta Klaus Kinski'nin zamanda yolculuğu bulduğu...
bir yirmi altıncı yüzyıl laboratuvarını da.
"Kanımı buraya koydum...
Artık ona sahipsiniz...
Bakın, tam avucumun içinde.
Zaman!
Geçmişe gidebilir ve onu istediğimiz gibi değiştirebiliriz."
Tren Garı, daha fark edilebilir bir simge.
Kırklar ve ellilerde, Los Angeles'ın giriş kapısı...
ve filmlerdeki adam kaçırmanın vazgeçilmez mekanı olarak...
pek çok filme konu oldu.
"Dinleyin, bayan."
"Onu çaldın."
"Bunun ne olduğunu biliyor musun?"
- Bir oyun. - Bu bir oyun değil. Sadece yürü.
- Niye? - Çünkü yürümezsen, o adi kalibini patlatırım.
Onun koridorlarından ve büyük holünden...
gangsterler,
uyuşturucu satıcıları,
politik eylemciler,
hatta kondüktör kılığına girmiş öfkeli bir uzaylı bile geçti.
Fakat Tren Garı, hep kendisini oynamadı.
Şehirlerarası demiryolu merkezi olarak canlanmadan önce,
seksenlerin başında,
durgun günlerinde,
Bıçak Sırtı'nda bir polis karakoluydu.
1950 yapımı Tren Garı (Union Station) filminde,
mekan Los Angeles değildi.
Aslında mekan kesin olarak belli değildi.
Westhampton'dan günlük seferlerin yapıldığı bir yer olması...
New York'ta olması gerektiğini düşündürüyor,
fakat filmin kötü karakterlerden biri treni gardan çıkardığında...
Chicago'dan bahsediyor.
Polis onu hayvan stoklarının olduğu bölgede takip ediyor.
Burası Chicago olmalı,
ama palmiye ağaçlarına ne demeli?
Katiller (The Replacement Killers, 1998) filminde,
Tren Garı, Los Angeles Uluslararası Havalimanı'nı oynadı.
Kısa ismiyle LAX.
Şüphesiz ki havalimanımızın yeri doldurulabilir.
Birisinin onun hakkında söyleyebileceği en iyi şey, diğer havalimanlarına benzediğidir;
ya da belki onlardan biraz daha kötü olduğu.
Demiryolu istasyonu bir kamusal alan olarak tasarlanmıştı hep,
havalimanı ise kalabalığı kontrol etmek için.
Los Angeles'ta kurgulanacak filmler için sönük bir mekandı,
fakat bazı yönetmenler terminalin tatsız havasından kurtulmak için çaba harcadılar.
Clint Eastwood, Acemi'yi (The Rookie, 1990) Los Angeles'ta çekti,
Ahmaklar Neden Aşık Olur?'da (Why Do Fools Fall in Love?, 1998)
aslında kontrol kulesi olarak tasarlanan...
havalimanının park alanının ortasında yer alan...
bir "tema" restoranı,
bir yolcu terminali portresi çizmişti.
Elbette filmler Los Angeles hakkında yalan söylerler,
fakat bazen de gerçek şehrin onların portresine benzemesi konusunda bizi cesaretlendirirler.
Miracle Mile (1989)'da...
Wilshire ve Fairfax'teki Johnie'nin Kahve Dükkanı'nın...
sürekli dönen harika bir simgesi vardır...
ve bütün gece açıktır.
Filmin çekildiği dönemde,
Johnnie'nin dönen bir simgesi yoktu...
ve akşam olmadan kapanıyordu.
Şimdi süresiz olarak açık.
Diğer yalanlar da tek kelimeyle zararsızdır.
Devlet kurumları bazen kurgusal isimler alır.
"Dr. Stevens, Ulusal Soruşturma Bürosundan (National Bureau of Investigation-NBI) Özel Ajan Pomeroy ile tanış."
"N.B.I.?"
"N.B.I.'dan birine benzemiyorsunuz hiç Mr. Pomeroy.
"Şey, siz de bir doktora benzemiyorsunuz doktor."
İnsanların sahte adresleri vardır.
"Stark, Jim Stark. Burada, 1753 Angelo. İşte bu harika."
Ya da sahte telefon numaraları...
"Lexington sıfır-beş-beş-dört-dokuz."
"Numarası kaç?"
"Beş-beş-beş-yedi-altı-sıfır-beş."
"Beş-beş-beş-dört-dört-sekiz-yedi."
"Beş-Beş-Beş-altmış-dokuz-altmış-dokuz."
"Numaramı yaz,...
beş-beş-beş-altı-üç-iki-bir. Yazdın mı?"
"Bekle bir dakika...
Beş-Beş-beş gerçek bir numara değil. Sadece filmlerde kullanılıyor."
"Kahretsin. Tatlım, bunun ne olduğunu düşünüyorsun? Gerçek hayat mı?"
Diğer yalanlar rahatsız edicidir.
Los Angeles'ı sadece filmlerden bilen biri için...
herkesin bir işi varmış, tepede ya da sahil kenarında bir villada yaşıyormuş gibi görünebilir.
Aradaki kasvetli düz arazi,
yalnızca lümpen proleteryanın ikamet ettiği bir bölgedir.
Pekçoğu bir petrol rafinerisinin yanında yaşar.
Öldüklerinde de bir petrol kuyusu iskelesinin yanında istirahat edeceklerdir.
Tepedeki villa, ikinci sınıf bir besteci...
ya da yükselmekte olan bir uyşturucu satıcısı için uygun olabilir.
"Bu mobilyayı nereden aldın?"
"Hoş bir İtalyan bayan seçti."
"Oh, çok hoş. Gianni Versace, değil mi? Mike Tyson Versace giyer."
"David, hadi ama. Ayaklarını kanapeden çek. Annenin evinde bunu yapmazsın, değil mi?"
"Sonradan görme pislik, sanırım böyle adlandırılıyor. Fakat sorun değil."
"Dur...dur...dur...bardak altlığı....bardak altlığı."
Ya da düşmekte olan bir müzik girişimcisi.
"Terry Valentine."
"Tanıştığıma çok memnun oldum."
"Biliyorsun,
eğer görebilirsen, oradaki denizi görebilirsin."
Fakat gerçekte kitapçıda çalışan bir tezgahtar, Sunset Plaza'daki bir evin kirasını karşılayamaz.
"küçük ve köhne bir yer"
olduğunu belirtse bile.
Yerel emlakçıların jargonuyla jet uçağı görünümlü bir yer,
1995 yılında aylık iki ile üç bin dolara kiraya veriliyordu.
Tadilata ne kadar ihtiyacı olduğunun bir önemi yoktu.
Banka soyguncusu erkek arkadaşı, Malibu'da yaşayabilirdi.
Altmışlı yıllara geri dönecek olursak,
bohem gençler Venedik sahilinde (Los Angeles'taki) yaşarlardı.
Gerçi, Infinite Pad diye bir yeri hatırlamıyorum.
Reklamın, senaryo yazarlığının yerini almasından ve...
filmlerdeki aynasızların şehirde oturanların öncüleri olmak için banliyöleri terk etmesinden sonra...
Kobra (Cobra, 1986)'nın Venedik tarzı çatı katını o muhteşem seksenlerin bir hatırası olarak görebiliriz.
Peki, seri katiller hakkında bir kitap yazmakta olan...
mücadeleci bir yazarla işsiz bir fotoğraf sanatçısının, para sıkıntısı çektiklerinden...
Pittsburgh'dan California'ya gidebilmek için yanlarına yol masraflarını paylaşacak yolcular almalarına ne demeli?
Yine de Los Angeles'a vardıklarında,
hemen Malibu sahilinde havadar bir konut kiralarlar.
Coğrafi keyfilikleri sevmiyorum.
Onlara karşı teorik bir argüman geliştirmek zor.
Buna rağmen, kurgusal bir filmde...
gerçek bir yer, kurgusal bir yere dönüşebiliyor.
Takip sahnesinde bir araba niçin Venedik kanallarından (Los Angeles'taki)...
kırk beş kilometre uzaklıktaki Los Angeles limanına atlayamasın ki?
Ya da Westwood'daki patinaj alanının çıkışı,
neden doğrudan 20 km doğuda...
Los Angeles'ın merkezinde yer alan Fletcher Bowron Meydanı'na açılmasın?
Fakat bir kurgu her zaman bir başkası kadar iyi değildir,
ve dramatik keyfilikler gibi...
coğrafi keyfilikler de genellikle tembellik için bir mazeret olur.
Saçma coğrafyalar saçma filmler üretir.
"Onu öldüreceğim konusunda seni uyarmıştım."
Ve en iyi Los Angeles araba takip filmi...
inatla ve adeta sapıkça...
en ince detayına kadar açıklama yapar.
"Bütün birimlerin dikkatine...
Torrance Mazda şubesinin yanındaki barikat...
Bir-Dokuz-Sıfır sokak ve Hawthorne Bulvarı.
Dikkatli olun."
Yönetmen Toby Halicki, Dziga Vertov'un gerçekleştirmek istediği hayali fark etmişti:
makinelerden ve gövdelerden oluşan, insan-karşıtı bir sinema.
Onun materyalist başyapıtı,
yıkım sinemasının ilk manifestosuydu.
Aynı zamanda Los Angeles liman bölgesinin güneyindeki,
Long Beach'ten El Segundo'ya kadar uzanan alelade sahil şeridi...
Daha sonra William Friedkin,
Quentin Tarantino...
Ve Güney Koyu'nda geçen...
filmlerin en tanıdık ikonu olan Vincent Thomas Köprüsü'nün ismini değiştiren...
Michael Mann'ın mekanı oldu.
"Aziz Vincent Thomas Köprüsü, burası ilk kaçış güzergahımız."
Vincent Thomas, yıllarca eyalet meclisinde San Pedro'nun delegeliğini yapmıştı.
Fakat henüz aziz mertebesine ermiş değil,
Pedro'da bile.
Böyle kazalar olur;
ama bazı yalanlar kötü niyetlidir.
Gerçek şehri ucuzlaştırır ya da değersizleştirirler.
Los Angeles'ın güzelliklerinden biri de, onun yerleşim yerlerindeki modernist mimarisidir;
ama Hollywood filmleri neredeyse sistematik olarak...
evleri kötü karakterlerin ikametgahı yaparak...
bu mirası lekelerler.
Bu durum Lanetliler Ağlamaz (The Damned Don't Cry, 1950) filmiyle başladı.
Frank Sinatra'nın, Stewart Williams tarafından tasarlanan...
Palm Springs'teki inziva evi,
yerel bir mafya patronunun evi rolünü oynadı.
Sonra 1955'te,
John Cassavetes tarafından yönetilen psikopat bir fidye çetesi,
Hollywood Hills'teki, yüzyıl ortası modern evlerinin...
tipik bir örneği olan bir eve kapanıyordu.
Ennis Evi ile ilgiliyse genellikle uğursuz bir şeyler olagelmiştir hep.
En çok oynadığı rol, çete reisinin malikanesi rolüdür.
Bu çete reisleri de genellikle Asyalıdır.
Hollywood'un modern mimariye karşı verdiği savaşın en ünlü örneği...
Los Angeles Sırları (L.A. Confidential, 1997) filmidir.
Güney Kaliforniya'daki Ululararası Üslup'un...
ilk muhteşem örneği olan Richard Neutra'nın Lovell Evi (The Lovell House),
pornocu,
pezevenk...
ve istediğiniz her şeyin...
satılık olduğu gölge şehrin prensi...
Pierce Patchett'ın evi rolünü oynar.
Aslında yönetmen Curtis Hanson, Lovell Evi'ne karşı büyük bir hayranlık beslemektedir.
Filmin sonunda ona bir şeref bile bahşeder;
ismini, asıl sahibinin de desteklediği onursal bir başlıkla birleştirir:
Lovell Sağlık Evi.
Bu sadece bir gelenek mi öyleyse?
Mimari bir şaheser olan bu ev,
siyah şapka ve bıyığın modern bir karşılığı mı?
Ciddiye alınacak bir şey değil.
Yine de Los Angeles Times'ın sanat sayfasındaki eleştirmen ciddiye almış.
Los Angeles Sırları'nı, modernist mimarinin ütopik özlemlerinin...
sahte olduğunu kanıtlayan bir film olarak görüyor.
Şöyle yazmış:
"Evin ustaca, titizlikle biçimlendirilmiş yapısı, bu tarz bir güç için kusursuz bir çerçeve gibi görünüyor.
Neutra'nın cam duvarları erotik, parçalanmış,
psikolojik olarak kirli yaşamlarımızın karanlık yüzlerini ortaya çıkartıyor."
Evet, artık biliyoruz.
Filmlerin de gösterdiği gibi,
daha iyi bir yaşam için var olan bu katıksız modern makineler, birer kötülük yuvasıdır.
Aslında,
bu kurgu sadece Lovell Evi'nin özgün ruhuyla değil,
onun bütün tarihiyle de çelişir.
Bu ev, doğal yaşam için bir tür manifesto olarak tasarlandı...
ve otuzlu yıllarda radikal sol görüşlü kişilerin katıldığı toplantılar için bir merkez oldu.
Hollywood'un affettiği tek bir modernist mimar var:
Pierre Koenig.
Bunun nedeni muhtemelen Hollywood Regency tarzı küçük köşklerdeki...
çelik ve camdan oluşmuş dönen küpleri yapma becerisiydi.
Onun Stahl Evi (Stahl House), modern mimarinin bir ikonu...
ve son dönemin de sinema yıldızıdır.
Bir Aşk Dört Nikah (The Marrying Man, 1991) filminde,
multimilyoner bir Hollwwood çapkınının garsoniyeri rolünü oynadı,
her ne kadar film konu olarak binanın yapımından on iki yıl öncesinde geçse de.
İlk Kuvvet'te (The First Power, 1990)...
bir medyum polisin evini,
Ahmaklar Neden Aşık Olur?'da,
Platters grubunun kadın vokalisti Zola Taylor'ın...
batı sahilindeki üssünü oynadı.
Frankie Lymon (filmdeki bir karakter) onu tahrip ettiğinde kendimizi kötü hissederiz.
Öte yandan,
Hollywood'un nefret etmekten en zevk aldığı mimar John Lautner'dır.
Alacakaranlık'ta (Twilight, 1998),
San Fernando Vadisi'ne bakan bir Lautner evi,
yozlaşmış bir polisin yaptığı yasadışı işler karşılığında aldığı bir ödül olmuştur.
"Güzelmiş burası...
Los Feliz'deki evlerden bile daha iyi.
Sise yukarıdan bakıyorsun."
"İyi bir ev yapmışsın kendine adamım."
Beverly Hills'teki daha incelikli bir Lautner evi...
Büyük Lebowski (The Big Lebowski, 1998) filminde,
porno kralı Jackie Treehorn'ın Malibu sahilindeki evi rolünü oynar.
"Senin şu pis işin nasıl gidiyor Jackie?"
"Bilmiyorum ahbap. Yayıncılık işine girdim."
Lautner's en ünlü evi,
yamaçta tek bir beton sütunun üzerinde yükselen...
ağaç, çelik ve camdan oluşmuş altıgen şeklindeki Chemosphere'dır.
Sahte Vücutlar (Body Double, 1984) filminde...
akıl hastası bir katilin bekar evi olarak gözükür.
Lautner'ın iç mekanları bazen kaba...
ya da aşırı derecede gösterişli olabilir;
fakat bunun için suçlanamaz, çünkü seksenlerin aşırılıklarının paradosini...
yapmak üzere tasarlanmış, biraz aşırı kaçan bir sanat yönelimidir bu sadece.
Lautner'ın çalışmasına yöneltilmiş en büyük hakaret Cehennem Silahı 2'de (Lethal Weapon 2, 1989) geldi.
Mulholland'daki Garcia Evi (Garcia House),
Güney Afrika Konsolosluğu tarafından yönetilen bir uyuşturucu şebekesinin ofisi konumundadır.
Diplomatik dokunulmazlıklarından dolayı...
kızgın olan Mel Gibson, kamyonetiyle evi başlarına yıkar.
Lautner sadece sıradan ve yüzeysel değil,
beceriksizdir de.
Cehennem Silahı 2, aynı zamanda modern mimari taraftarı bir çalışmadır.
Yapımcı Joel Silver, Hollywood'daki bir Frank Lloyd Wright evinin ve...
Güney Karolayna'daki Wright tasarımı bir çiftliğin başarılı restorasyonlarını yapmakla tanınır.
Her ne kadar Lautner, Wright'ın öğrencisi olsa da,
Hollywood'un basmakalıp ideolojisi, bir kez daha kişisel görüşe baskın çıkar.
Sonunda Silver postmodernist mimariyi yerle bir eder.
Century City'deki 34 katlı Fox Plaza,
Zor Ölüm'de (Die Hard, 1988) Bruce Willis'le birlikte rol aldı.
Büyük paralar peşindeki bir soyguncu çetesi,
terörist rolü oynayarak binayı ele geçirdiği ve içindekileri rehine aldığında,
FBI binayı kırtarmak adına...
pek çok rehineyi feda edecekti.
"Ne kadar fire veriririz sence?"
"Sanırım teröristleri halledebiliriz,
rehinelerin de yüzde 20-25'ini kaybederiz. En fazla."
"Buna dayanabilirim."
Fakat haşin polisin başka fikirleri vardı.
Sahnedeki yetkili kişiler arasında,
sadece o, insanları maddi varlıklardan daha değerli görüyordu.
"Aşağı inin. Lanet olası aşağı inin!"
"Şu salağın işini bitirin!"
Fox Plaza, çok uluslu bir Japon firmasının...
Los Angeles şubesinin ofisliği yapan Nakatomi Plaza'yı oynadı.
Seksenlerin sonunda,
Japon şirketleri kendi yerel plazalarını yapmaya başladılar.
Filmlerde de buraların sahipleri yine onlardı.
"Tanrım, eğer bir asansör konuşacaksa, en azından İngilizce konuşmalı."
Los Angeles'ın pek az simgesi her zaman kendisini oynadı:
City Hall...
Grauman Çin Tiyatrosu...
...Griffith Planetarium...
dört kadameli çevre yolu aktarması...
Los Angeles Nehri'nin beton su yolu...
Sekizinci Sokak ve Broadway'deki Doğu Kolombiya Binası (Eastern Columbia Building)...
Beşinci Sokak, Figueroa'daki Bonaventure Hotel...
Sunset ve Rodeo'daki Beverly Hills Hotel...
Sunset ve Beaudry'deki Paradise Motel...
Burbank ve Vineland'deki Circus Liquor...
La Brea ve Melrose'daki Pink'in Sosisli Sandviçi...
Exposition Park'daki Memorial Coliseum.
Stadyumdaki tüm koltukların ahşap olması yönüyle...
Coliseum, en demokratik Amerikan stadyumu ve türünün hayatta kalan son örneğidir.
Binlerce insanın bir araya geldiği bir yer olarak,
teröristler ve uzaylı istilacılar için biçilmiş kaftandır.
Tıpkı İki Dakika Uyarı (Two-Minute Warning, 1976) filminde,
sinema yıldızlarının hesabını düren esrarengiz keskin nişancı gibi.
Ya da Edward L. Cahn'ın 1959 yapımı Görünmez İstilacılar (Invisible invaders) filminde,
bir zombiye hoparlörü kullandırıp...
veciz ültimatomlarını ileten uzaylılar gibi.
"Dünyalılar...
bu size son uyarımız:
Gezegeninizdeki tüm uluslar derhal teslim olmadığı takdirde,
bütün insanlar yok edilecektir."
Ve elbette bir de Hollywood yazısı var.
Los Angeles'ın geri kalanı üzerinde, Hollwood'un hükümranlığını böylesine ortaya çıkardığı için,
nefret etmeliyim ondan;
üzerindeki yıldızın, onurlanan kişiye ya da sponsora...
maliyetinin 15,000 dolar olduğu ve Hollywood Kara Listesi'nin (Hollywood Blacklist) hala durduğu...
Hollywood Şöhretler Kaldırımı'ından (Hollywood Walk of Fame) nefret ettiğim gibi.
Zor kullananlar için yıldız var,
muhbirler için de,
ama ihbar edilenler için yok.
Oranın ismi Hollywood Utanç Kaldırımı olmalı.
Aslında Hollywood yazısını güven verici buluyorum.
Belki de gayrımenkul gelişiminde ölü bir reklamın...
bir kent simgesine dönüşebilmesi yönüyle onu dokunaklı buluyorum.
Belki de sadece yabancılar açısından belirgin bir hedef olduğu için...
onu sevmek zorunda kalmamızdır asıl mesele.
Tıpkı İngiliz göçmen David Thomson'ın...
sevilmeye değecekler haricinde...
Amerika'yla ilgili her şeyi sevmesi gibi.
Hollywood'ı sevmiştir, ama Hollywood yazısını değil.
Şöyle yazmış:
"Şu HOLLYWOOD yazısı öyle gülünç, öyle iğrenç ki...
Los Angeles ise onunla gurur duyuyor."
Bunlar felaket filmlerinde yok olan simgeler.
Ne zaman otoritenin meşruiyeti sorgulansa,
Hollywood'un cevabı felaket filmleri olmuştur.
Ve ne zaman bir felaket filmi çekilse,
Orada George Kennedy olmuştur.
"Rosa, gidelim."
"Kalsa daha iyi olur."
"Hadi, Rosa. Hadi, sakinleş biraz ha."
"Depremler bazı kişilerin içindeki kötülüğü açığa çıkarır, hepsi bu."
Felaket filmleri, bize aslında ne kadar aptal ve aciz olduğumuzu hatırlatır.
Böylece profesyonellerin yardımına...
ve bizi bizden kurtaracak uzmanlara olan ihtiyacımızı ispatlamış olur.
Meşru otoritenin kaynaklarını tanımlarlar.
Uzmanlara güvenmeliyiz,
ama hangilerine?
"Nihayet...
Bana bir kaya delgisi ve bir civata kesici verebilir misin?"
"Kaya delgisini kullan, sonra da çatı çöksün öyle mi?"
"Bak, bence içeride hala hayatta olan bazı insanlar var ve...
ben de içeri girip onları çıkarmayı deneyeceğim..."
"Pekala, ne sen ne de başka biri tek başına oraya girmeyecek."
"Tek başıma olmayacağım,...
o da benimle geliyor."
Bir papaz yaralı olabilir.
"Çarpacağız, öleceğiz; biliyorum, hepimiz..."
Fakat politikacı olmaz.
"Tanrının kudretli yumruğu gibi...
Kıyamet Los Angeles'ın, günah şehrinin,
günümüzün Gomora'sının, Sodom'unun üzerine çökecek.
Sular yükselecek ve bu günahkar, günaha batmış...
şehri ülkemizden ayıracak."
Mike Davis, Hollywood'un Los Angeles'ı yok etmekten özel bir zevk aldığını...
ve seyircinin büyük çoğunluğunun da bu suçlu zevki paylaştığını öne sürdü.
Bütün dünya, Los Angeles'ın Pasifik'in içine gömülmesini...
ya da San Andreas fay hattı tarafından yutulmasını destekliyor gibi görünüyor.
Kurtuluş Günü (Independence Day, 1996) filminde,
uzaydan gelenleri karşılamak için... ahmakça bir coşku içinde dans eden,
karikarikatürize edilmiş kalabalığı kim tanımlayabilir ki?
Bu gibi çılgınların, yeryüzünün son küstah misafirlerince buharlaştırılmalarında...
"çok şükür" demenin komik bir fısıltısı var.
Fakat bence Armageddon'da (1998) Paris'in rastgele kurban edilmesi...
çok daha aptalca gözüküyor.
Jerry Lewis'e çok fazla hayran oldukları için öncelikli olarak Fransızlara ceza mı veriliyor?
Ya da Hollywood'un kültür emperyalizmine azimle direnmeye devam ettikleri için mi?
Bir bakıma, Hollywood'un Los Angeles'i sık sık yok etmesi incelikten yoksun gibi,
fakat bu ideolojik olmaktan çok ekonomik bir menfaat olayı aslında.
Hollywood, Los Angeles'ı yok ediyor, çünkü karşısında duruyor.
Film yapımcılarımız Los Angeles Belediye Binası'nın, Empire State Binası'ndan...
daha çok yankı yapan bir kentsel sembol olduğuna inanmıyorlar.
Fakat onun daha yakında olduğunun da farkındalar.
"Bu kasaba cehenneme dönmüş memur bey."
"Evet."
Felaket filmlerinde,
Los Angeles en azından karakter olarak da yer alır,
eğer henüz özne olmamışsa.
James M. Cain ve Raymond Chandler,
romanlarında Los Angeles'ı karaktere dönüştürmüşlerdir.
Chandler ve Billy Wilder, Cain'in romanını sinemaya uyarladıklarında...
Los Angeles bu sefer de sinemada bir karaktere dönüşmüştür,
Çifte Tazminat (Double Indemnity, 1944).
Mekan şuuru, daha sonra Richard Schickel'ın da belirttiği gibi, son derece belirgindi:
"Bu filmdeki suçlarda, Los Angeles'ı suç ortağı olarak yargılayabilirsiniz."
Cain'ın metninden farklı olarak,
Chandler ve Wilder, filme yaşadığı şehir hakkında...
görüşleri olan bir anlatıcı-kahraman eklemişlerdir...
ve bu anlatıcının sesi görüşlerine önem verdiği,
zekasını taklit etmeye çalıştığı saygın bir meslektaşına hitap etmektedir.
"Ofis notu...
Walter Neff'ten Barton Keyes', hasar yöneticisi...
Los Angeles. 16 Temmuz 1938.
Sevgili Keyes,
Bunu dinlediğinde anlatacaklarım sana bir itiraf gibi gelebilir.
Aslına bakarsan "itiraf" sözcüğünü sevmiyorum.
Sadece sana burnunun ucunda olduğu için göremediğin bir şeyi göstereceğim.
Her şey geçen Mayıs ayında başladı.
Mayısın sonlarına doğruydu.
Los Feliz Bulvarı'ndaki kasko yenilemesini hatırlamıştım.
Bu yüzden o tarafa yöneldim.
On-on beş yıl önce herkesin deli olduğu İspanyol tarzı Kaliforniya evlerinden biriydi.
Sahibine 30,000 papele patlamış olmalı,
tabii ödemesini bitirebilirse."
"Ben Walter Neff, Pacific All-Risk'ten."
Chandler ve Wilder gibi,
Walter Neff de ukala, züppe ve zekiydi.
"Benim yapabileceğim bir şey var mı?"
"Kasko ayın on beşinde sona ermiş.
Sigortanızın olmadığı süre içinde, çamurluğunuzun ya da benzeri bir yerin...
parçalanacağını düşünmek istemem doğrusu."
"Sanırım ne demek istediğinizi anlıyorum Bay Neff...
ben de güneşleniyordum."
"Etrafta güvercinler yoktur umarım."
Ve öldürdüğü adam kadar olmasa da...
yine de pisliğin tekiydi.
"Birazdan sıra deprem sigortası......
yıldırım sigortası ve dolu sigortasına gelir..."
"Düşünebilecekleri tüm sigortaları yaptırırsak, ödemekten meteliksiz kalırız, değil mi tatlım?"
"Biz senin her çıkışında beş şapka almandan meteliksiz kalacağız."
"Kimin Kaliforniya'da bir şapkaya ihtiyacı olur ki?"
Ve cinayetteki suç ortağından daha az canavardır.
"Tamam. Hızlı olmalıyız...
Cain'ın romanına ilham kaynağı olan olay on beş yıl önce...
Queens Village, New York'ta gerçekleşmişti.
Çifte Tazminat ve onu izleyen Cain uyarlamaları,
Los Angeles'ın, dünyanın cinayet ve zina başkenti olduğuna herkesi ikna etti.
"Tamamdır bebeğim, bu kadar."
"Sorun ne, beni öpmeyecek misin?"
"Sonuna kadardı değil mi?"
"Seni seviyorum Walter."
"Ben de seni bebeğim."
Hiçbir yerde şeytan bu kadar bayağı değildir.
Çifte Tazminat, Los Angeles'ı anımsatacak çok yer göstermiyor,
fakat gösterdiği her yer akılda kalıcı:
geceleyin Glendale tren garı,
Vermont ve Franklin'i tanımamızı sağlayan bir sokak köşesi,
-aslında burası Hollywood ve Batı bölgesi-
Melrose'daki Jerry'nin marketinin dıştan görünüşü,
kocası Phyllis Dietrichson ve üvey kızının evi rolünü oynayan...
Yeni-İspanyol Koloni mimarisi tarzında yapılmış ev.
Neff'in dış sesi, evi Los Feliz tepesine yerleştirir...
ve bu kararın doğru olduğunu düşünürüz,
oysa olaydaki gerçek ev birkaç kilometre daha batıdadır,
Vine Sokağı'nın kuzey ucunun hemen üstünde,
Cain'in onu koyduğu Hollywood Ülkesi'ne yakın bir yerdedir.
Bu görünüşe mümkün olduğunca benzeyen bir ev bulmak zorundaydılar:
Saçma bir tarzda inşa edilmişti.
Garaj, evin altında...
birinci kat da onun üzerindeydi;
evin geri kalanı tepenin üzerine adeta sıkıştırılmıştı.
İç kısım film setinde çekilmiş olsa da,
Wilder burada gerçeğe olabildiğince sadık kaldı.
İlhamını, giriş salonunun dramatik merdiveninden aldı;
Oturma odasını, salonun sol tarafından sağ tarafına kaydırdı.
Tutarlı bir modernist olan Wilder için,
mimarinin ve iç dekorun sahte tarihselciliği,
içindeki hayatın sahtekarlığını yansıtırdı.
Fakat zevkler ve renkler değişir.
Şimdi hepimiz bu kırmızı tuğlalı çatılara ve tel işlemelere bayılıyoruz ve...
onları korumak için her şeyi yapıyoruz.
Böylece nasıl ki modernist mimari çift cinsiyetli rezaleti akla getiriyorsa,
Yeni-İspanyol Koloni mimarisi de burjuvanın hoş beğenisini gözler önüne seriyor.
Pişman olmuş ortalama bir telekız için ideal bir evdir...
ya da intikam almak adına yasadışı işler çeviren bir kahraman için.
Los Angeles banliyölerinin az da olsa görüldüğü,
James M. Cain'den yapılan ikinci roman uyarlaması...
Ömre Bedel Kadın'da (Mildred Pierce, 1945) verilen mesaj, kimseye zarar vermeyen bir saygıdeğerliktir.
"Bütün evlerin birbirine benzediği Corvallis Sokağı'nda yaşıyorduk.
Bizimkisinin numarası 11403'tü."
Hiçbir evin bir diğerine benzemediği...
bizim zamanımız için bu tuhaf bir yorum artık.
Fakat bu da tipik bir Los Angeles eleştirisi.
Bir şeyi beğenmezseniz,
onun zıddını da eleştirirsiniz.
Mimari fazla eklektik,
ama aynı zamanda da fazla tek biçimli.
Bir kez daha olay cinayetle son buluyor.
Postacı Kapıyı İki Kere Çalar'da (The Postman Always Rings Twice, 1946)
Cain'in Güney Kaliforniya üçlemesinin son kitabında da aynı şey olacaktır.
Hollywood kitabı iki kere uyarladı,
ilki 1946'da ve ikincisi 1981'de.
Cain'in romanları otuzlu yıllarda yazılmıştı...
ve 1929 Bunalımı'dan epey etkilenmiş...
alt-orta sınıfın korkularını yansıtıyordu.
Doğrudan ya da dolaylı,
kırklı yılların ortasındaki filmler dönem filmleridir.
Savaş sonrası, modern dünya daha bir aydınlık gözükmektedir.
"Babam diyor ki, Güney Kaliforniya ülkenin en çok gelişen bölümüymüş...
Babam diyor ki, savaştan sonra her on gaziden yedisi buraya yerleşecekmiş...
Babam diyor ki..."
"Boş ver babanı. Senin kendine ait bir görüşün yok mu?"
"Şey, geri dönmüş bir denizci için bazı harika fikirlerim var."
Savaştan dönenler için yeni bir banliyö inşa edildi.
Patlama yaşayan uçak endüstrisinde iyi bir işe girmeyi umabilirdiler,
her aile için müstakil bir evin olmasını,
her bahçede bir çöp yakma fırını,
tuvalet içermeyen banyolar,
tüm bunları umabilirlerdi; en azından sinema karakterleri için.
Filmlerde, bir doğum patlaması yaşanacağının pek çok işareti vardı;
fakat bu sevimli bebekler, kısa bir zaman sonra,
ilk kara gençlik filmi olan Asi Gençlik (Rebel Without a Cause, 1955) filminin...
sorunlu gençlerine dönüşeceklerdi.
"Doğru dürüst davranabilirsiniz."
"Eh, kime çektiği anlaşılıyor."
"Beni deli ediyorsunuz!"
Yönetmen Nicholas Ray, seti müzikal bir stüdyoya benzetebilmek için...
Los Angeles çevresindeki gerçek mekanları çekmişti.
Müzikaller alternatif bir dünya kurarlar,
Ray'in başarısı da tam olarak buradadır.
Gençler, yetişkinler için yaratılmış, sıradan ve durağan bir...
dünyaya paralel bir dünyada yaşarlar;
bu da neredeyse kara filmlerin bir tür parodisidir.
Onların dünyası ailelerininkinden daha tehlikeli...
ve daha çekicidir.
"Farları yakın!"
Filmde aynı zamanda ayrıcalıklıdırlar da.
Yetişkinlerin dünyasını onların gözünden görürüz.
Fakat onlarınki için bir bakış açımız yoktur.
Gençler otomobil kullanma becerilerinden dolayı...
kendilerine ait bir dünya yaratabilirler.
Onlar araba sahibi ilk gençlerdir,
en azından filmlerde.
Bu da Asi Gençlik'in niçin böylesine kahince göründüğünü...
ve böylesine Los Angeles koktuğunu açıklayabilir belki.
Tipik kara filmler, şehrin görünüşünü gelişigüzel açığa çıkarırlar.
Gecenin doğal karanlığından daha farklı bir yöntemle karartılan sokaklar,
hala film için özel hazırlanmış stüdyo ortamını ele vermektedir.
Kara filmler genellikle kovalamacaların geçtiği kanal sahnelerini kullanarak ana caddeleri göstermektedir.
Gerçek sokaklar, Öp Beni Öldüresiye (Kiss Me Deadly, 1955) filminde göründü.
Gerçi bu kentsel yol filmi,
Los Angeles'in portresini çizdiğini de iddia etmemişti.
Özel dedektifin başrolde olduğu bir film,
Mike Hammer'a kendini asabileceği bir ip vererek...
McCarthyizmin hiper-faşist versiyonunu tersyüz etmeye...
çalışan Mickey Spillane'in gözden geçirilmiş hali.
"Saygıdeğer efendim."
"Şimdi bana anahtardan bahset."
"Bir saniye efendim."
Şehrin, ellili yılların ortasındaki halini gerçeğe yakın resmediyor.
Öp Beni Öldüresiye gerçekçi bir film.
Mike Hammer'ın gerçek bir adresi var:
10401 Wilshire Bulvarı.
Ve yeni Corvette'siyle evinden ayrılırken,
gerçekte ne görmemiz gerekiyorsa onu görüyoruz.
"Bıyığım, babamın bıyığı...
hadi çevre yoluna gidelim...
Şu yavru kuşların nasıl uçtuğunu görmek istiyorum."
Mike Hammer'ın yolculuklarındaki mekanlar...
hep şehrin bölünmüşlüğünü...
açığa çıkarıyor.
Zengin...
ve fakir.
Eski...
ve yeni.
O zamanlar yeni olanlar hala varlığını sürdürüyor.
"Arama talebi Crestview'dan beş-dört-bir-iki-dört...
Aradığınız kişi Bay Hammer'a şu an ulaşılamıyor.
Lütfen sinyal sesinden sonra...
mesajınızı bırakınız."
"Merhaba Mike, sadece evde olup olmadığını öğrenmek istedim.
Geldiğinde lüften beni..."
"Velda."
O zamanlar eski olanlar ise yok edildi.
Artık olmayan bu görüntüler,
Los Angeles'ta yaşayanların çoğu için pek çok şey ifade ediyor,
diğerleri içinse hiçbir şey ifade etmiyor.
Belki hemen her yerde artık gözden kaybolan şehirsel simgeler bunun dışında tutulabilir.
arabada servis yapılan restoranlar...
ya da açık hava sinemaları gibi.
Elbette sona ermesi düşünülmeyecek mekanlar da var.
Bunlar, her beş ya da on yılda bir yeniden...
inşa edilebilirler, böylece tüketimin aldığı yeni yapıya uyum sağlayabilirler.
Sonuç olarak, modası geçmiş bir gaz istasyonu görüntüsü...
ya da bakkal,
artık var olmayan bir eşya için hissettiğimiz nostajik duygunun aynısını hissetmemizi sağlayabilir.
Eski filmler, bu ikonları yeniden keşfetmemize imkan tanır,
hatta onların gelişim tarihi hakkında bir belgesel hazırlamamıza bile.
"Söyle şuna bizim gitmek istediğimiz..."
"Yardımcı olabilir miyim efendim?"
"Evet. Yirmi litre normal benzin."
"Normal."
"Bizi dansa götürdüğünü zannediyordum..."
"Buraya gel, seninle konuşmak istiyorum."
"Kapağın altını da kontrol eder misiniz?"
"Elbette."
"Merhaba. Doldurayım mı?"
"İki dolarlık, kurşunsuz!"
"Peki efendim."
"Williams gidiyor. Kaydı. Sağ salim ulaştı."
Fakat kim eski alt lig takımlarının beyzbol sahalarını önemser ki?
Angels'ın sahası Wrigley Field'ı,
Hollywood Stars'ın ya da...
spor yazarlarının deyimiyle Twinks'in Gilmore Field'ı.
"Minderler on sent. Sadece on sent. On sente rahat edin. Minderleriniz burada."
Kim Steve Bilko, Bobby Bragan ve Carlos Bernier'ı hatırlıyor ki?
O zamanlar kalabalık sahnelerde figüranlar kullanılırdı...
ve bu figüranlar üstü kapalı bir anlaşmayla...
sadece beyazlardan oluşurdu, siyah insanlar filmlerde gösterilmezdi.
Oysa Atom Şehir'deki (The Atomic City, 1952) kalabalık sahnelerde...
gerçek beyzbol seyircileri gösterilmişti.
Böylece belki de 1952 Los Angeles'ının, günümüzden daha kaynaşmış...
bir topluma sahip olduğu anlatılmak isteniyordu.
Kim, Streamline Moderne tarzında yapılmış,
bir zamanlar şehrin en ünlü simgesi olan,
kolejlerin basketbol takımlarının oyunlarını oynadığı,
Robert Frank'ın 1956'da Motorama'nın fotoğrafını çektiği...
sarayımız Pan-Pacific Auditorium için yas tutuyor?
Johnny Eager'da (1941) bir köpek yarışı parkurunu oynadı o,
Endişe (Suspense, 1946) filminde ise bir buz pateni pistini oynadı.
Pan Pacific'in terk edilmesinden sonra 1980'de,
Lawrence Gordon, muhafazakarların, farklı bir amaçla...
yeniden tasarlama diye adlandırdıkları talihsiz bir fantezi filminin yapımcılığını üstlendi.
Bir ilham perisi genç bir sanatçıya, açmak istediği gece kulübü için...
buranın en uygun yer olduğuna yaşı geçkin bir klarnetçiyi ikna etmesi için ilham veriyordu.
"Buranın gerçekten Danny'nin sorununu çözeceğine inanıyor musun?"
"Bence burası istediğin her şey için uygun."
"Evet, ama o lanet olasıca yeri nasıl adlandıyorlar?"
"Xanadu'da Kublah Han, görkemli bir kubbe yapılmasını buyurdu."
Ne yazık ki rüyaları...
bir patenli diskoyla sonuçlanmıştı.
Film başarısız oldu...
ve Pan Pacific'ten geriye kalanlar dokuz yıl sonra yanıp kül oldu.
O daha iyisini hak ediyordu,
hem gerçek hayatta hem de filmlerde.
"Kimsenin gitmeye cesaret edemeyeceği bir yer...
...Öğrendiğimiz bir aşk...
...Xanadu diyorlar adına."
Aynısı, daha uzun,
daha çirkin gökdelenlere yer açmak için...
Richfield Binası'nın (Richfield Building) da başına geldi.
Binayla ilgili pek çok fotoğraf olmasına rağmen,
pek az sinema sahnesi var.
Teşekkürler Antonioni.
Peki ya bütün gece açık kalan...
Westwood'daki kafeterya Ships'e ne demeli?
Bir kuruluştu,
fakat birisi oraya bir gökdelen dikilebileceğini fark ettiğinde artık şansı kalmamıştı.
"Teşekkürker Amy."
En azından Far East Cafe hala orada.
1994 depreminden sonra kapanmıştı,
ama yakında yeniden açılması bekleniyor.
Ve tabii Angel's Flight da.
Bizim sevgili fünikülerimiz,
"dünyadaki en kısa demiryolu."
1901'de yapıldı,
Halk Yeniden Kalkınma Ajansı tarafından 1969'da bozuldu,
1996'da orjinal mekanının bir blok güneyine...
yeniden inşa edildi;
2001 Şubat'ındaki bir kazadan sonra kapatıldı,
benim filme çekmemden sadece birkaç gün sonra.
Fakat hala yerinde duruyor...
diyebiliriz.
Yeniden inşa edilen Angel's Flight turistlere hizmet veriyordu.
Eskisine benzetilmişti, ama orjinali değildi,
çünkü asıl amacını yitirmişti.
Bunker Hill,
Angel's Flight'ın üstündeki mahalle...
artık yok.
Filmler, Bunker Hill'i sevmişti,
şehrin efendileri ise ondan nefret etti.
Kiralar düşüktü, bu yüzden de yanlış insanlar şehir merkezine çok yakın bir yerde oturuyordu.
Bunker Hill, kentsel dönüşümde hedef haline geldi.
Orayı korumak adına onu yok etmek zorundaydılar.
Ve ettiler de,
her ne kadar bu on yıldan daha uzun sürse de.
Bunker Hill, Los Angeles'ın en çok fotoğraflanan bölgesiydi,
böylece filmler farkında olmayarak onun yıkımını ve yeniden nüfuslanmasını belgelemiş oldular.
1940'ların sonunda,
orası tamamen işçi sınıfı mahallesiydi;
bir erkek, kız arkadaşını annesiyle tanıştırmak için eve götürebilirdi.
"Ah, iyi akşamlar, anne."
"İyi akşamlar."
Bir kara film mekanıydı,
fakat şehrin belalı sokaklarından bir kaçış yeriydi.
Ellilerin ortasına kadar,
çok şey bilen adamların gizlenip saklanacağı...
bir pansiyonlar mahallesiydi orası.
Hollywood, Raymond Chandler'ın Bunker Hill'ini kabul etti:
Eski kasaba, serseri yuvası, dolandırıclar bölgesi, sanatsal kasaba...
kaçak dolandırıcılardan fahişelere...
kıvrımlı sundurmaları olan eski, büyük evlerin sahibi...
hırçın hanımlarla ağız dalaşı yapan Relief bölgesinden...
gelen müşterilere kadar herkese rastlayabileceğiniz bir yerdi.
"İnsan buradan çıkarken kalp krizi geçirebilir."
"Kim davet etti seni?"
En iyi Bunker Hill filmi olan, Kent MacKenzie'nin çektiği,
düşük bütçeli bağımsız film Sürgünler (The Exiles, 1961),
Arizona'dan Los Angeles'a sürgüne gönderilmiş Yerliler hakkındaydı.
1958'de çekimine başlandı.
1961'de tamamlandı.
Farklı sosyal yapıların birbiriyle iletişime geçmeden...
bir arada var oldukları,
gerçeğin belirsiz olduğu bir yer olarak...
şehrin asıl yüzünü ortaya çıkardı.
Burayı yok edip yerine taklidini...
inşa etmeden önce burada gerçek bir şehir olduğunu...
diğer pek çok filmden daha iyi kanıtladı.
Bunker Hill'in sonu Tek Adam'da (The Omega Man, 1971) görülmektedir.
1971'e kadar...
orası kıyamet sonrasını konu alan filmler için uygun bir mekandı.
Charlton Heston, biyolojik savaş yüzünden...
kimsenin yaşamadığı şehirde hayatta kalmaya çalışan birini canlandırır.
Bağımsız yaşamayı öğrenmiştir.
Eğer bir film izlemek isterse,
projeksiyonu kendisinin ayarlaması gerekmektedir.
"Bu gerçekten güzel adamım...
...Eğer bir arada yaşayamazsan ve mutlu olamazsan...
...Eğer sokakta yürürken korkuyorsan,
eğer birisine gülümserken korkuyorsan, değil mi?
Bu nasıl bir yaşam biçimidir ki?"
Bütün filmlerini gündüz izler,
çünkü geceleri, şehirdeki tek refaketçisi olan...
teknoloji düşmanı bir vampir hippi çetesiyle savaşmak zorundadır.
On üç yıl sonra,
aynı yer ve aynı konu,
Ölüm Yıldızı (Night of the Comet, 1984) filminde bir kez daha gözüktü.
Görünüşe göre kuyruklu yıldız tozunun...
sebep olduğu bir felaketin ardından,
hayatta kalan bir grup insan...
bir kez daha zombi benzeri mutantlarla mücade ediyor.
Fakat olay mekanı...
Bunker Hill,
tamamen dönüşüme uğramış.
Yeni Bunker Hill bir taklide benziyor.
Ve bu haliyle Sanal Gerçek'te de (Virtuosity, 1995) oynadı.
Fakat Los Angeles'i filmlerde bir karaktere ve sonra da bir özneye...
en çok dönüştüren yönetmenler...
Wilder gibi yabancılar veya turistlerdi.
Onlar, Los Angels'i bir şehre benzeten şeyin ne olduğuyla ilgilenmediler,
Los Angeles'i bildikleri şehirlere benzetmeyen şeyin ne olduğuyla ilgilendiler.
Kültürlü ve kültürsüz kişiler,
çok ziyaret eden turistler ve az ziyaret eden turistler gibi.
Tıpkı kültürlü yönetmenler ve kültürsüz yönetmenler,
çok ziyaret eden yönetmenler ve az ziyaret eden yönetmenler gibi.
Az ziyaret eden yönetmenler...
genellikle Los Angeles'ı hor gördüler;
San Francisco'yu ve Kuzey Kaliforniya'nın sahil şeridini tercih ettiler.
Çünkü oralar daha resmedilmeye değerdi.
Az ziyaret eden yönetmenlerin en ünlüsü, kuşkusuz...
Alfred Hitchcock'tur;
Anılmaya değer dört filmini San Francisco Körfez Bölgesi çevresinde çekti.
Amerika'da çektiği otuz filmden sadece birini...
kısmen de olsa Los Angeles'ta çekti.
Sabotajcı'nın (Saboteur, 1942) ilk on dakikası...
Los Angeles ve çevresinde çekilmişti;
Fakat Amerika'da uçak fabrikasının olduğu...
herhangi bir yer de olabilirdi burası.
Sahneler stüdyoda çekilmişti ve...
bölgenin ayırt edici özelliğini gösteren hiçbir şey yoktu.
Hitchcock, Phoenix'ten Kuzey Kaliforniya'daki Bates Motel'e...
yaptığı uğursuz yolculukta Marion Crane'i Los Angeles'tan bile geçirdi.
Fakat bu ikinci vatanı için hiçbir zaman kırıcı bir söz sarf etmedi,
en azından filmlerinde.
Bir başka az ziyaret eden yönetmen...
...Woody Allen,
popüler filmlerinde Los Angeles'a olan horgörüsünü açıkça dile getirdi.
"Hayır, yapamam... aynı bahsi açıp duruyorsun...
ben tek kültürel avantajın kırmızı ışıkta sağa dönebileceğin...
bir şehirde yaşamak istemiyorum."
New York Times'ta okuduğu her şeye inanan orta sınıfının...
sinemadaki tarihçisi olarak Allen nadiren buradan ayrıldı.
Allen rarely strays from his native milieu.
Fakat en iyi arkadaşı Los Angeles'a taşınınca,
Woody de onu izledi,
her ne kadar sadece ziyaret amaçlı olsa da.
"Biliyorsun, bunun gerçek Beverly Hills olduğuna inanamıyorum."
"Mimari gerçekten de çok tutarlı değil mi...
...İspanyol tarzın yanında Fransız, onun yanında Tudor, onun yaında Japon."
"Tanrım, burası ne kadar temiz!"
"Öyle, çünkü çöplerini çöpe atmayıp...
onlarla televizyon programı yapıyorlar."
Onun iki şehrin hikayesi, iki büyük çadırın hikayesine dönüşüyor.
Aslında Keder ve Merhamet (The Sorrow and the Pity, 1969) Los Angeles'ta gösterildi,
burada gördüm o filmi,
ve bildiğim kadarıyla,
Şeytan Çıkarma Evi (The House of Exorcism, 1974) ve Şeytanın Mesihi (Messiah of Evil, 1973) de New York'ta gösterildi.
Fakat New York'un Woody Allen'ı olmasına rağmen,
kendimizi yine daha üstün hissedemiyoruz.
Bizim de Henry Jaglom'ımız var,
daha da kel,
daha da kendini beğenmiş,
çok çok daha bencil.
"Risklerin en iyi şey olduğunu öğrendim...
Filmlerde ve hayatta iyi ve güzel olan her şey...
riskin bir sonucu...
Risk, benim göbek adım."
New York'lular genellikle düşmanca bir tutum içindeyken,
İngilizler çoğunlukla hayran kalır.
Sevgili (The Loved One, 1965) filminde...
Tony Richardson, çelişkili ruh halini itiraf eder.
Yerel mimari bir zevksizlik örneğidir,
ama yüce bir zevksizliktir bu.
Bir film stüdyosu, herkesin onun acımasızlığının...
asi kaprisinin öznesi olduğu insafsız bir mahkemedir;
fakat arka kısım, rastlantısal sürrealizmin efsunlu bir köyüdür.
"Buranın havası hayret verecek derecede uygun bana...
İnsanları da son derece kibar ve cömert.
Tamamen kendi zevkleri için konuşuyorlar...
ve senin onları dinlemeni de beklemiyorlar."
Los Angeles'tan nefret edenler...
Dönüşü Olmayan Yol'u (Point Blank, 1967) severler.
İngiliz yönetmen John Boorman...
şehri hem boş hem de sinsi göstermeye çalışmıştır,
tıpkı Lee Marvin'in hakkından geldiği...
Çok Düzeyli Ürünler Şirketi diye bilinen mafya organizasyonu gibi.
Benim için...
filmin en önemli yanı,
grotesk iç dekorasyon tasarımlarının hayret verici tablosu.
Yetmişlerin, daha atmışların ortasındayken başladığına sizi inandırmak için yeterli.
Bir LSD filmi, çok ziyaret eden tarafta mıdır yoksa az ziyaret eden tarafta mı?
Trip (The Trip, 1967) filminin yönetmeni Roger Corman...
Los Angeles'ta bir turist değildi,
fakat algısının kapılarını açması için muhtemelen bir kılavuz kitaba ihtiyacı vardı.
Neyse ki senaryoyu yazmak için Jack Nicholson,...
yolculuk etmek için Peter Fonda, Bruce Dern ve...
...montaj için de Dennis Jakob vardı elinin altında.
Corman gibi, deneysel çok ziyaret eden film yapımcısı...
...Maya Deren,
...Andy Warhol ve...
...Fred Halsted...
Los Angeles'in kalbinin yanında kırsal bir cennet keşfettiler.
Deren ve ortağı Alexander Hammid,
sadece Sunset Strip'in üst tarafındaki...
Yeni-İspanyol Koloni tarzı çift katlı bir evin penceresinden...
görülebilen özel bir cennet bulabildiler.
Warhol'a göre,
Hollywood kuralları ancak "kısmen" yeniden kazanılabilecek bir masumiyeti temsil ediyordu;
fakat Sam Rodia'nın Watts'taki kuleleri,
henüz kaybedilmemiş bir cennetin parçalarıydı.
Atmışların başında, Watts Kuleleri...
dünyanın en erişilebilir,
en kullanıcı dostu sivil anıtlarıydı.
Fred Halsted'ın eşcinsel porno başyapıtı...
kırsal alandaki pastoral kanyonlardan...
Hollywood'un halihazırdaki ana caddelerine kadar...
uzanan bir manzarayı içine alan cenneti ve onun kaybı temasını bir kez daha tekrarlar.
Manzara şehirleştikçe,
cinsellik de kabalaştı.
Kara Avrupası'ndaki yönetmenler...
genellikle çok ziyaret eden gruptadırlar,
bu yüzden de Los Angeles'a gereken değeri verirler;
hatta Sunset Strip gibi... bizim nefret ettiğimiz yerlere bile.
Jacques Deray'nin Dışarıdaki Adam (Un homme est mort, 1973) filminde...
Los Angeles'ta çıkmaza düşmüş Parisli bir kiralık katil...
şehrin park alanlarını,
motellerini,
otobüs duraklarını,
kafelerini,
striptiz barlarını ve...
...emlak fırsatlarını keşfeder.
Tüm bunlar çirkin şeyler galiba,
ama şehrin 1973 yılındaki portresini de kesin olarak veriyor,
tam da benim hatırladığım gibi.
Güney Kaliforniya'daki pek çok Avrupalı gibi,
Antonioni de şehirden çok çölle ilgileniyordu.
Eğer ağustos ayında kendinizi Ölüm Vadisi'nde bulursanız,
İngilizceden çok Almanca konuşanları görürsünüz.
Fakat Zabriskie Noktası'na (Zabriskie Point, 1970) başlamadan önce...
Antonioni, kahramanını Los Angeles etrafında dolaştırır.
Daha sonra Brian De Palma'nın Carrie (1976) filminde ve Jon Jost'un Melek Şehir'inde de (Angel City, 1976)...
görülecek olan, Çiftçi John'un Vernon'daki mezbaha tesisinde yer alan...
artık meşhur olmuş duvar resimlerinden başlatır.
Endüstriyel Los Angeles'in etrafında yapılan tur, Sunset'te ve Rodeo'da...
beklenmedik şekilde birden sona erer.
Jacques Demy, Los Angeles'ı sadece bir turistin sevebileceği kadar sevmişti.
Ya da şöyle demeliyim belki de,
bir Fransız turistin sevebileceği kadar.
İlk gösterildiğinde Model Dükkanı'na (Model Shop, 1969) içerlemiştim,
çünkü bir batı yakası filmiydi.
Filmdeki şehir,
Vine Sokağı'nın doğusuna kadar uzanmıyordu.
Fakat onu şimdi,
Los Angeles'ı bir şehir olarak savunmanın erken ve etkili bir örneği olarak takdir ediyorum.
Tamamıyla tutarsız,
ama eğer burada yaşıyorsanız, duygulanmamanız imkansız.
"Sunset'e doğru gidiyordum,
sonra tepeye çıkan yollardan birine saptım ve...
...bütün şehri yukarıdan gören yerde durdum.
Harikaydı.
Birden kendimi hayat dolu hissettim.
Şehrin geometrisi, algılanışı,
barok uyumu duygulandırmıştı beni.
İnanılmaz bir şehir.
Böylesine saf bir şiir gibi önlerinde dururken, kimi insanların...
onun çirkin olduğunu iddia etmeleri öldürüyor beni.
O an bir şey inşa etmek,
bir şey yaratmak istedim.
Ne kastettiğimi anlıyor musun?"
"Evet, tabii. Anlıyorum."
Parıltı (Flareup, 1969) filminde Raquel Welch'in görüşü daha tipikti.
"Böyle tepede uzaktayken, aşağıda olduğundan daha güzel gözüküyor. "
Roman Polanski bu cümleyi çaldı...
ve onu biraz daha geliştirdi:
"Dünyada daha güzel bir şehir yoktur...
...tabii geceleyin ve uzaktan bakmak şartıyla."
Los Angeles'ı filmlerde bir özneye çeviren kişi,
yerli bir senarist olan Robert Towne...
ile işbirliği yapan yabancı yönetmen...
Polanski'ydi.
Şehir nihayet yetmişlerin başında bir özne olabilmişti,
çünkü ancak o zaman özbilincine kavuşabilmişti.
Artık güneşli bir güney kasabası olmadığı için yanlış yapma lüksü de yoktu.
Büyük şehrin sorunlarını taşıyordu:
büyük şehir ırkçılığını ve...
...büyük şehir ırk kavgalarını.
1965 Watts ayaklanması,...
...Los Angeles'taki ırkçılığın durduğu hassas dengeyi açığa çıkardı.
Polisin kullandığı şiddet ve...
...konut ayrımcılığı...
...artık daha fazla hasıraltı edilemezdi.
Ayaklanma, ancak kimseyi rahatsız etmeyecek olduğunda...
...sinemada kendine bir yer bulabilecekti ve...
...o zaman bile o tatlı aile şarkılarının eşlik etmesi gerekecekti.
Yine de Watts'ın gölgesi, Los Angeles'ı anlatan filmlerin üzerine düşmedi değil.
Çin Mahallesi'nin ihmal edilmiş,...
...kaderine terk edilmiş bir cehennem çukuru olarak tasarımı,...
...Watts'ın yer değiştirmiş bir görüntüsü değil mi?
Sonsuz ilerleyiş sona eriyor,...
...yeni bunalım özellikle Güney Kaliforniya'yı çok sert vuruyordu.
David Gebhard ve Robert Winter, Los Angeles mimarisi için bir kılavuz olarak hazırladıkları kitapta şöyle diyorlardı:
"Artık hiç kimse gelecekten emin değil.
Duman,
insan kalabalığı ve...
...bunun yayılması, otomobil,
çiftliklerin yıkımına devam edilmesi,
potansiyel ve gerçek su kıtlığı...
öyle büyük şüpheler yarattı ki...
Güney Kaliforniya 'milliyetçileri' bile eski inançları savunmaya...
devam etmenin giderek daha güç olduğunu kabul ettiler."
Sorular başladı.
Nerede yanlış yaptık?
Ne zaman yanlış yaptık?
Los Angeles eski bir şehir olmasa da,
geçmişe özlem, şehrin kendi için oluşturduğu imajda her zaman baskın bir yere sahipti.
Tarihin her döneminde...
Los Angeles,
"uzun zaman önce"...
hep şimdikinden daha iyi bir yerdi.
Yetmişlerin yeniliği,
tanımlayıcı bir olay dışında,...
...her şeyin farklı olabileceğine dair bir algılayıştı.
İlk günahı aramaya başladık.
Robert Towne, Owens Nehri Vadisi'nin suyunun...
çalınışını konu alan Los Angeles'in kuruluşuyla ilgili bir şehir mitini ele aldı ve...
...onu ünlü yaptı.
Çin Mahallesi (Chinatown, 1974) bir belgesel drama değil,
...bir kurgudur.
Anlatılan su projesi,...
...William Mulholland'ın 1. Dünya Savaşı öncesi inşa ettiği...
...Los Angeles Su Kemeri'nin inşası değildir.
Çin Mahallesi 1938 yılında kurulmuştur,...
...1905 değil.
Mulhollandvari bir kişi olan...
...Hollis Mulwray,
...projenin baş mimari değildir,
...tam aksine buna en güçlü muhalefet eden,
...bu yüzden de gözden düşmüş, öldürülmesi gereken bir kişidir.
Alto Vallejo Barajı'na karşıdır,...
...çünkü bunun güvenilir olmadığını düşünmektedir,
...çalınmış olduğunu değil.
"Baylar, Van der Lip barajı inşaatındaki çatlak yüzünden...
...500'e yakın verdiğimiz ağır kaybı, göz ardı etmemiz gerekir...
Ve siz hala 21.5'a 1 ivmesi olan,...
...35 metre uzunluğunda ve de 48.000 dönümlük suya...
...yüzeyi yakın arazinin aşınmaya meyilli hattına...
...baraj yapmak teklifinde bulunuyorsunuz.
Açıkçası bunu onay veremem.
Bunu kabul edemem, bu kadar basit."
Fakat Mulholland'ın Çin Mahallesi'ndeki su kemeri projesi, yankısını bulur.
"Bu baraj işi tam bir düzmece."
"Hangi baraj?"
"Kocanızın itiraz ettiği baraj projesi...
Los Angeles kurulunu inşaat için kandırıyorlar...
Ama suyu oraya getirmeyecekler. Su tam buraya geliyor."
"Vadiye mi?"
"Şu anda gördüğünüz her yere...
Çiftçilerin kıçına tekmeyi basıp, arazileri bedavaya satın alıyorlar.
Sürekli olarak sulanan bir arazinin ederini biliyor musunuz?
Satın aldıkları rakamdan 30 milyon dolarcık daha fazla."
Mulholland'ın San Fernando Vadisi'ndeki projesi,
konuyla ilgili tüyo almış kişileri zengin etti,
tıpkı Çin Mahallesi'ndeki baraj projesi gibi.
Yapay bir kuraklık oluşturularak...
topraklarını ucuz fiyattan satmaya zorlanan...
San Fernando Vadisi'nde toprağı olan Çin Mahallesi'nin hoşnutsuz çiftçileri,
sanki Los Angeles, sularını ellerinden alınca...
çiftlikleri heba olan...
Owens Vadisi sakinlerinin dublörlüğünü yapıyordu.
Hollis Mulwray'in itirazını gerekçeleriyle açıkladığı...
...Van Der Lip Barajı'nın felaketi,...
...açıkça St. Francis Barajı'nın 1928'deki çöküşüne göndermede bulunuyordu.
Mulholland, su kemerini tamamlayınca bu barajı inşa etti ve...
...onun yıkılışı, Kaliforniya tarihindeki doğal olmayan en büyük felaketti.
Tüm bunlar pek çok izleyiciyi, Çin Mahallesi filmini...
sadece yarı belgesel bir drama olarak değil,
aynı zamanda gerçeğin kesin olarak söylendiği,
Los Angeles'in suyunu nasıl sağladığını anlatan, gizli tarihsel sırların ifşa edildiği...
...bir film olarak görmeye itti ve film,... Los Angeles'ın gelişiminin kurgusal olmayan eleştirileri
...için başlı başına bir metafora dönüştü.
"Güncellenmiş Çin Mahallesi" deyimi,
1973 ile 1986 yılları arasında...
şehir merkezindeki gökdelen artışını anlatmak için Mike Davis tarafından üretildi.
Davis, şehrin gelecek belediye başkanı rolünü, işi sürdürecek kişi olarak Richard Riordan'a verdi.
Alenen finansa edilen sivil projeler,
tüyoları almış zengin çevreler için...
yeniden beklenmedik kazançlar sağlamıştı.
Çin Mahallesi bir model oluşturdu.
Geçmişte ya da gelecekte geçen Los Angeles'la ilgili filmler,
birer dönem filmi olacaktı.
Bilinen tarihi,
gizli kalmış bir tarihle yenileyeceklerdi.
Jake Gittes düzmece işi ortaya çıkarmaya çalışır,
ama başarısız olur.
"Bu Noah Cross, eğer bilmiyorsan...
Evelyn'in babası eğer bilmiyorsan...
Senin peşinden koştuğun kuş Lou.
Her şeyi açıklayabilirim ama bana beş dakika ver.
Tek ihtiyacım olan bu.
O zengin, anlıyor musun?"
-Kapa çeneni! -... paçayı sıyırabilir.
"Zenginim. Adım Noah Cross...
-Evelyn Mulray benim kızım." -Delinin teki Lou.
Mulray'ı su meselesi yüzünden öldürdü.
Anlatıyorum işte, bana sadece beş dakika ver."
Noah Cross çok güçlüdür.
Eski dürüst ortağını öldürüp olaydan paçayı sıyırabilecek biridir.
Topraklara tecavüz eder-mecazi olarak-
ve kendi öz kızına tecavüz eder-gerçek anlamda-
ve bu ensest ilişkiden doğan çocuğu da yanında alıkoyar.
Gerçek asla ortaya çıkmayacaktır.
Tekrar David Thomson'dan alıntı yapabilirim:
"Los Angeles'ın suyundaki yozlaşmayı biliyorum.
Çin Mahallesi'ni gördüm...
ve şunu da biliyorum ki protesto etmenin bir anlamı yok."
"Boş ver Jake. Burası Çin Mahallesi."
Çin Mahallesi, iyi niyetlerin anlamsız olduğunu öğretir.
Hiçbir şey yapmamak,...
...hatta hiçbir şey bilmemek daha iyidir.
Nedense bu karamsar bakış açısı kimseyi kızdırmaz.
"Pekala bölgeyi boşaltın...
...Kaldırımdan yürüyün,...
...Kaldırımdan...
...Sokağı boşaltın."
Galipler tarafından yazılan bir tarihtir bu ve...
...her zaman olduğu gibi sahte gözyaşlarıyla yazılmıştır.
Aslında,...
...gerçek her zaman ortadadır.
Bilinen tarih gerçek tarihtir.
1905 yılında Hearst medyası (The Hearst Corporation)...
su haklarıyla ilgili çıkarılacak tahvillerin oylanmasından...
iki hafta önce...
topraklarla ilgili tüyoları ifşa etti.
Yine de tahvil çıkarma kararı bire on dört oyla geçti,
üstelik seçmenleri kandıracak yapay bir kuraklığa gerek kalmadan.
Los Angeles Su Kemeri bir kandırmaca değildi...
ve aynı yıllarda...
New York ya da San Francisco'da inşa edilen...
su projelerinden daha az yıkıcıydı.
Los Angeles, Owens Vadisi'nin soykırıma uğramış yerli savaşçılarına karşı daha cömert olabilirdi,
ama eğer su kemeri olmasaydı,
bugün şehrimiz kendi halinde, zengin kesimin fakirlerin varlığını kabul etmek...
gibi bir zorunluluk hissetmediği...
bir turist kasabası, yani bir başka Santa Barbara olurdu sadece.
Benim gibi yerli sakinler için...
Çin Mahallesi filminin önemi,
onun ikincil temasında yatıyor:
Los Angels'ın etrafında arabasız şekilde dolaşmak için verilen mücadele.
Jake Gittes'in arabasının yarı yolda tekerlekleri patlar.
San Fernando Vadisi'ndeki pimpirikli bir çiftçi,
radyatörü ve ön lastiği vurur.
Filmin ikinci yarısında...
Jake başkalarına bağımlı olacak...
ve üstünlük duygusu kaybolacaktır.
"Curly, araban nerede?"
-Garajda? -Orası nerede?
"Arkada."
"Acaba beni bir yere götürebilir misin?"
"Tabii ki. Yemeğimi yedikten sonra…"
"Hemen şimdi Curly. Bekleyemem."
"Karıma söyleyeyim."
"Sonra söylesen Curly, ha?"
Her zaman bir iki adım geridedir ve...
...hiçbir zaman da onları yakalayamaz.
Arabanın kaybı, hem filmlerde hem de hayatta...
...bir tür hadım edilme sembolü gibidir.
Los Angeles'la ilgili en iyi filmler,...
...en azından kısmen,...
...ulaşım biçimiyle ilgilidir.
Bir yerden bir yere gitmek standart değildir.
Arabalar bozulur,...
...lastikleri patlar,...
...yedeğe alınırlar.
"Hey, neler oluyor burada?"
Ya da arabanız yoktur.
Otobüsü yakalamak...
ya da yürümek zorundasınızdır.
Sunset Bulvarı (Sunset Blvd., 1950) filminde...
olay, iki kabadayının peşin ödeme için Joe Gillis'i ziyaret etmesiyle başlar.
"Joseph C. Gillis?"
"Benim."
"Araba için geldik."
Kısa süre sonra adamlar Sunset'te, Gillis'ın 46 marka Plymouth'ının peşine düşerler...
ve bir lastik patlaması onu sessiz film yıldızı Norma Desmond'un araba yoluna sürükler.
Arabası olmadığı için ölecektir.
Sonun Başlangıcı'nda (Falling Down, 1993),
berbat bir trafik...
William Fisher'in arabasını terk edip...
...Los Angeles'ta uzun bir yolculuğa çıkmasına neden olur.
Bir günlüğüne, kamusal alanların rezaletine...
sövüp sayan şehirli bir teröriste dönüşecektir.
Birinin, boktan arazinizde,...
...beş dakika oturmasına bile katlanamadınız.
Tamam. Çantamı mı istiyorsunuz?
Size getireyim. Çantamı mı istiyordunuz?
İşte! Çantamı mı istiyordunuz? İşte çantam burada!
Nereye gidiyorsun? Çantayı unuttun!
Fakat lütufkârlığı öylesine anlaşılmazdır ki kurbanlarının üzüntüsünü paylaşmak zorunda hissedersiniz kendinizi.
"İçecek seksen-bes sent. Ödeyin ya da gidin!"
" 'bes' de neyin nesi? 'bes' diye bir şey bilmiyorum ben...
O kelimede "ş" diye bir harf var. Beş.
Yoksa sizin Çin'de "ş" harfi yok mu?"
"Ben Çinli değilim. Koreliyim."
"Her neresiyse. Benim ülkeme geliyorsunuz, benim paramı alıyorsunuz ve...
...hâlâ benim dilimin nasıl konuşulacağını öğrenme nezaketini göstermiyorsunuz."
Kendisini Çin Mahallesi'nin çizgi film versiyonu olarak sunan...
Masum Sanık Roger Rabbit'te (Who Framed Roger Rabbit, 1988), ulaşım ana konudur.
Los Angeles'ın çöküşünü 1947 olarak günceller,...
...troleybüslerin gidip yerine çevre yollarının geldiği yıl.
"Hey bayım, sizin arabanız yok mu?"
"Kimin Los Angeles'ta arabaya ihtiyacı olur ki? Dünyadaki en iyi toplu taşıma sistemine sahibiz."
1947 yılında...
pek çok kişi, Los Angeles Demiryolu'nun...
bu kırmızı ve sarı arabaları konusunda...
Eddie Valiant'la (filmin kahramanı) aynı fikirde değildi.
Kalabalığı,...
...yavaşlığı,...
...ayrımcı fiyat uygulaması ve...
...kötü hizmeti hakkındaki şikayetler...
...en az otuz yıldan beri dile getiriliyordu.
Fakat savaştan sonra...
...başka bir sorun çıktı ortaya.
"Aylar önce, ilahi takdir öyle buyurmuş ki Şehir Konseyi'nin bir planına rastladım;
devasa bir yapım planına.
Adına 'çevre yolu' diyorlar."
"Çevre yolu mu?...
Lanet olası çevre yolu da neyin nesi?"
"Buradan Pasadena'ya kadar giden sekiz şeritli bir yol.
Düz, güvenli, hızlı.
Trafik sıkışıklığı geçmişte kalacak...
...Ben, insanların çevre yolundan girip çıktıkları bir yer görüyorum.
Giriyor çıkıyor, çıkıyor giriyorlar;
bütün gün ve bütün gece.
Yakında, Çizgişehir'in olduğu yerde benzin istasyonları olacak.
Ucuz oteller. Çabuk hazırlanmış yemek servisi veren lokantalar...
Lastikçiler...
Araba satıcıları ve...
...alabildiğince uzanan....
...muhteşem reklam panoları.
Tanrım, çok güzel olacak!"
"Hadi ama, beş sente tramvaya binmek varken...
hiç kimse çevre yolunu kullanmaz."
"Kullanacaklar. Mecburen.
Anlayacağın,
Kırmızı Araba Tramvay Şirketi'ni tasfiye etmek için satın aldım."
Kötü kalpli Judge Doom'un kurgusal dalaverelerinde,
General Motors ve diğer otomotiv firmaları...
tarafından kontrol edilen kamu ulaşım şirketi...
Ulusal Şehir Hatları'nın entrikaları modellenmiştir.
İddialara göre,
kırklı yıllar boyunca ABD genelindeki...
şehirlerarası demiryolları satın alınmış ve yerine...
otobüslerden oluşan bir sistem konmuştur.
Cenneti yok etmek için üretilmiş bir başka komplo teorisi.
Fakat bu filmde...
tarihsel gerçeklere aykırı bir mutlu son var.
Teselliye ihtiyaç yok.
Kimse dedektife "Boş ver Eddie. Burası Toontown."
demek zorunda değil.
Valiant, Judge Doom'u uzun süren bir kapışmadan sonra öldürür ve...
...biz de Toontown'la birlikte kırmızı arabaların...
kurtulduğunu düşünebiliriz.
Fakat bir kez daha...
insanlar dışarıda bırakılmıştır,
her ne kadar çizgi karakterler bu mutlu sonu kutlasalar da.
Aslında, yirmilerde kamu ortaklığına geçirilmeleri teklifinin...
Eddie Valiant filmin başında bizzat...
bir arabanın peşinde otomobille kasabayı dolanır.
Savaş sonrasında toplu taşıma konusundaki asıl mücadele,
1949 yılında yeni bir hafif demiryolu ağı kurma önerisinin...
Şehir Konseyi'nde ucu ucuna bir oyla...
reddedilmesinden sonra doruk noktasına ulaştı.
Araba ve otobüslere alternatif ulaşım sadece...
General Motors ve ortakları tarafından değil,
Şehir merkezi yok oldu.
Seksenlerde dikeyleşti,
doğu kıyılarında çatı katlarındaki yaşam özendirilmeye çalışıldı;
bazı filmlerde bunun reklamı yapıldı.
Ama kimi sanatçılar bile şehrin bu yeni tarzını ürkücütü buldular.
Film yapımcıları için,
gerçek şehir merkezi yalnızca geçmişte vardı ya da gelecekte varolacaktı.
American Me (1992) filminde Edward James Olmos tarafından bir kez daha hatırlatılan savaş dönemi şehir merkezi,
Meksika kökenli Amerikalılar için tehlikeli bir yerdi.
Olmos'un, bu vahim olayların geçtiği yeri ve zamanı...
soyutlaması için sanatsal gerekçelere ihtiyacı yoktu:
Los Angeles, Haziran 1943;
Zoot Suit Olayları.
Yerel medyadaki ırkçı propagandaların ateşlemesiyle...
denizci çeteleri bir hafta süren bir kırıp dökme, yağmalama ve...
etnik kimliklerinin kışkırtıcı bir sembolüne dönüştüğü için...
bu kişilerin bol elbiselerini üstlerinden çıkarma eylemlerini başlatmışlardı.
Olmos bu saldırıları Chicanoların (Meksika kökenli Amerikalı) en iyi neslini gözden düşüren ve...
...silahsızlandıran küçültücü bir bozgun olarak resmetmişti ve...
...bunlar tepki oluşumu adına ahlak dışı mazoşist bir katılığı...
...barındıran hastalıklı bir kültür üretmişti.
"Hangisi, ahbap?"
"Önemi yok."
"s*tir et, birader."
"Yaşasın La Primera!"
Geleceğin şehir merkezi,
2019 yılında geçen Bıçak Sırtı filminde...
bütün ayrıntısıyla görüldü.
Banliyöler gitmiştir...
endüstrileşmenin görkemini yansıtan karanlık şeytani fabrikalar...
sürekli duman püskürtmektedir. ve..
...bu dumanlar asit yağmuruna dönüşmüştür.
Bıçak Sırtı, Los Angeles'ın resmi kâbusu olarak adlandırıldı.
Yine de bu distopik sonuç pek çok açıdan,
şehir plancısının rüyasının gerçekleşmesiydi.
Sonunda, hareketli sokak hayatı oluşmuştu.
Akşamları şehir merkezi avarelerle doludur.
Neon ışıkları en vahşi düşlerimizin bile ötesine uzanır.
Sadece bir katil bunu tamamıyla itici bulabilir.
Sokaklar elektronik park sayaçlarıyla aydınlatılmıştır,
ama etrafta park etmiş araba yoktur.
Uçan araçlar kara taşıtlarının yerini almıştır,
ama gökyüzünde trafik yoktur.
Filmin kahramanı Deckard, arabasıyla işten şehir merkezindeki evine döner,
fakat yüzlerce katlı apartmanının önünde durduğunda...
yine de ön kapının hemen yanında bir park yeri bulabilir.
Görünüşe bakılırsa arabası olan tek kiracı odur.
Bıçak Sırtı kolayca eleştirebileceğiniz bir filmdir.
Pauline Kael,...
dünyanın en azından kırk yıllık bir sürede nasıl bu hale geldiğini açıklamada,
filmin en ufak bir çaba göstermediğini belirtir.
Harrison Ford, filmle ilgili şikayetinde kurgusal eksiklerin olduğunu kabul etmiştir.
"Hiç dedektif özelliği olmayan bir dedektifi oynuyordum."
Filmin ne anlatmak istediği konusunda hiç kimsenin ortak bir görüşü yokmuş gibi görünüyor,...
...yapımcıları da dahil.
Yönetmen Ridley Scott ve iş arkadaşları bile...
başkahramanın insan mı yoksa replikant mı olduğu...
konusunda hemfikir değiller.
"Kızın yaşamayacak olması çok kötü...
Ama zaten kim yaşıyor ki?"
Yine de film büyülemeye devam ediyor.
Belki de modası geçmiş distopik...
bir gelecek için bir özlem sadece.
Bu gelecek biraz teselli veriyordu,
çünkü en azından haşmetliydi.
Şimdi ise gelecek daha parlak,
daha sıcak ve daha tatlı görünüyor.
Buffalo, Miami'ye dönecek,
Los Angeles da Ölüm Vadisi'ne,
en azından gelgitler alıp götürene kadar.
Bilgisayarlar hızlanacak,
biz ise yavaşlayacağız.
Pek çok gelişme olacak,
fakat pek azımız o zaman geldiğinde daha iyi durumda ya da daha mutlu olacak.
Robotlar seksi ya da tehlikeli olmayacak;
duygusuz ve becerikli olacaklar ve...
...işlerimizi elimizden alacaklar.
Nasıl Bıçak Sırtı seksenlerin Los Angeles filmiyse,
bir başka film,
Los Angeles Sırları da...
doksanların Los Angeles filmidir.
Olay ellilerin başında geçer ve...
...yaşananlara günümüzden bakma hatasına düşmeyerek...
...zamanın ruhunu yakalamayı başarır.
Aslında geçmişte yaşıyoruzdur.
Bizi kuşatan bu dünya yeni değildir.
Çevremizdeki her şey...
evlerimiz,
çalışma alanlarımız,
hatta elbiselerimiz ve arabalarımız bile...
her gün yeniden yaratılmamaktadır.
Dolayısıyla herhangi bir zaman,
çok önceki zamaların karışımıyla oluşmuştur ve...
...Los Angeles Sırları da yaşanan zamanın geçmişliğini kabul eder.
Çin Mahallesi gibi,...
...Los Angeles Sırları da gerçek olaylardan,
...gerçek skandallardan esinlenir.
Skandalları konu alan Hush-Hush dergisi,
öncü tabloid dergi Confidential'dan esinlenmiştir;
Televizyon dizisi Onur Madalyası (Badge of Honor) da...
Ağ'dan (Dragnet).
"Kusura bakmayın bayan. Somut veriler."
Ağ (Dragnet), ilk kez 1949 yılında radyoda yayınlandı,
1952 yılında ise televizyonda.
Bazı gerçek kişiler,...
...kurgusal isimler almadan dizide gözüktüler.
"Johnny Stompanato."
"Lana Turner'e benzesen de fahişesin."
"Hey!"
"Sadece Lana Turner'a benziyor."
"O Lana Turner."
"Ne?"
"Lana Turner'in kendisi o."
Gerçek bir skandal:
1951 Noeli'nin erken saatlerinde,
sarhoş polisler, bir bar kavgası sonucunda tutukladıkları yedi mahkumu döverler.
"Bizimkiler adına, Ponço!"
Daily News, olayı...
"Kanlı Noel" olarak duyurur.
Diğer skandallar kurgusaldır.
"Resmi bir şahsiyetin hata yapması sizi şaşırtabilir...
ama epey düşündüm...
...incelenen konu hakkında fikrimi değiştirdim."
Çevre yolları inşa etmek için şantaja gerek yoktu.
"Şehir merkezinden sahile yirmi dakika."
Ve ellilerin başında Los Angeles Polis Departmanı'nda,
Mickey Cohen'in çetesinden yerel haraçları...
devralmak için bir kompo teorisi yoktu.
"Exley tüm bu olanlar hakkında ne düşünüyor?"
"Biliyorsun, ona henüz söylemedim...
Records Bureau'dan doğru geldim."
Los Angeles Sırları, şehrin bir başka gizli tarihini çıkarır ortaya.
Polis komplosu yok edilir ve onun beyni öldürülür,
ama iyi çocuklar çok özel bir zafer kazanırlar.
"Cohen hapise girince,
Yüzbaşı Smith kentteki organize suçun...
başına geçti.
Pek çok faili meçhul cinayet işledi...
Cohen'in adamlarını vurdurttu...
...meclis üyelerine sistematik şantaj yaptı...
Bunların hepsini itiraf etti...
ben onu Zafer Motel'de vurmadan önce."
Bunların hepsi örtbas edilir ve...
...halk hiçbir zaman gerçekleri öğrenemez.
"Bu çocuğu susturursak...
gerçeği kim söyleyecek?"
Dudley Smith kahraman olarak öldü belki de."
Sinizm günümüzün baskın miti oldu,
Los Angeles Sırları da bunu tavsiye ediyor.
"Tahkikat sorumlusu Teğmen Edmund Exley'e...
bunu sunmak büyük şeref...
..ikinci Takdir Madayası."
Sinizm bize önemsiz ve güçsüz olduğumuzu söyler,
Los Angeles Sırları da bunu kanıtlıyor.
Aslında gerçek skandallar,
Aralık 1951 ile Mayıs 1953 arasında...
neredeyse her gün...
gazetelerin ilk sayfasında yer almıştı.
Bu durum, Los Angeles'ın kanayan yarası olan...
kamu konutlarının yıkılması konusunda bir kamuoyu savaşına yol açtı.
Kamu konutlarında yaşanan başarısızlık halkın güçsüz olduğunu göstermez.
Hatta tam aksini gösterir.
Muhalifler, kamu konutları projesini "sosyalist" olarak nitelendirince...
halk, oylarıyla projenin iptal edilmesine yol açmıştır.
LAPD (Los Angeles Polis Departmanı) ve onun şefi William Parker...
muhalif kanadın başını çekiyordu.
Parker, kamu konutlarının sözcüsü...
Frank Wilkinson'ı komünist olarak...
karalayabilmek için istihbarat dosyalarını sızdırdı.
Ve 1953 seçimlerinden hemen önce,
kamu konutları projesini destekleyen...
görevdeki belediye başkanı Fletcher Bowron'ı,
Wilkinson konusunda yumuşak davranmakla suçladı.
Bowron, seçimi 30,000 oy farkla kaybetti ve...
...yeni belediye başkanı kamu konutları projesini resmen rafa kaldırdı.
LAPD, ellilerde haraçları kontrol etmemişti,
şehrin tamamını kontrol etmişti.
Los Angeles Sırları'ndaki yozlaşmış polis teşkilatıyla...
karşılaştırınca oldukça ilginç.
Parker'lı yıllarda polis departmanındaki bozulma,
Los Angeles Sırları'nda parodisi yapılan...
TV dizisi Ağ'da (Dragnet)...
-kasıtlı olmasa da-
açıkça ortaya kondu.
Parker, hem suçluların hem de vatandaşların korktuğu ve...
... nefret ettiği polis gücünü...
...yaratmak için çabalayarak paranoyak bir çalışma tarzı olan polis tipini çıkardı ortaya;
kurumun süpermeni...
Çavuş Joe Friday de
bu imajı çok iyi somutlaştırmış oldu.
-Pekala, ellerini duvara daya. -Bu sefer olmaz. Dostlarım var yanımda.
-Merkeze gitmeyi mi tercih edersin? -Hadi ama, düş yakamdan. Temiz olduğumu biliyorsun.
"Öyle misin acaba? Ellerini duvara daya."
"Pekala, ceplerindeki her şeyi boşalt."
Joe Friday, bilgisayar gibi düşünür.
Bir robot gibi yürür ve konuşur.
Aslında Ağ'ı severim,
özellikle de atmışların sonundaki reankarnasyonunu,
Friday'in yeni ortağı olduğunda ve gençlik kültürünü benimsediğinde.
-Gidince babamı görecek misiniz? -Elbette.
Ondan İncil'i okumasını isteyin.
Pavlus'un Efeslilere yazdığı mektubu.
-Belki anlar. -Nasıl anlayacak?
Bizim neslimiz hakkında söylediklerinden...
...Bölüm 6'yı okumasını söyleyin ona. "
"Ey babalar, çocuklarınızın öfkesini uyandırmayın.
Eski yollar onların yolu değildir...
Sizin akşamınız, onların sabahıdır. Gelecek onlarındır."
"Bölüm 5'i deneyin hanımefendi...
Yine Havari Pavlus'un dediğini:
"Neymiş o?"
"Bilgelikten yoksun olanlar gibi değil, bilgeler gibi yaşayın."
Dizinin yaratıcısı ve yıldızı Jack Webb her bir bölümü,
ancak Ozu ve Bresson gibi sinemanın en önemli...
minimalist ustalarıyla kıyaslanacak bir özenle çeker.
Ağ dizisi, LAPD'nin "korumaya ve hizmet etmeye" ant içtiği,
yasalara saygılı vatandaşlara gösterdiği küçümsemeyi hayran olunacak bir açıklıkla gözler önüne serer.
Bizi bizden korumuş,
işi daha da zorlaştırma konusunda, aksi yöndeki tüm olumlu çabalarımıza rağmen bize hizmet etmiştir.
"Bay Friday, sizin de tahmin edeceğiniz gibi, bunu yapmayacağım."
-İfade vermekten korkuyor musun Quinn? -Sadece hatırlamıyorum.
"Mesele nedir? Ailen, karın, çocukların?"
"Ailem yok. Sadece ben varım, başka kimsem yok...
fakat oraya gidip bunlara bulaşmak istemiyorum."
"Tahkikat jürisinden önce gitmek zorundasın; seni mahkemeye çağıracaklar."
"Bay Friday,
size bir soru sormak istiyorum:
benim yerimde olsaydınız siz yapar mıydınız?"
"Can I wait awhile?"
"Sen olmadan önce."
Friday'ın keskin alayı hiç sona ermez.
Sorguladığı tanıkların ya da şüphelilerin hiçbiri...
onun küçümseme duvarını aşamaz.
-Söylediğim hiçbir şeye inanmıyorsunuz. -İşi biraz güçleştiriyorsunuz hanımefendi.
"Nasıl? Size doğruyu söyledim."
"Söylediğinize eminim, ama üç farklı şekilde."
"Söylediğim gibi, ben sadece fikirlerle ilgilenirim...
Hatta size birkaç tanesini sunabilirim."
"Ama erkekler odasını gösteren yönergeleri sunamazsın."
Onun her gün karşılaştığı tuhaflıklara ve hastalıklı durumlara bakacak olursak,
bu şehir, dünya ucube başkenti olarak ün kazanmak için...
epey bir yol almış olmalı.
"Ah, çiçeklerin gücü sizi buraya çekiyor."
-Hayır bayan. Biz polis memuruyuz. -Oo, ne kadar hoş!
"Miss Deleon siz misiniz?"
"Noradella DeLeone, ailemin bana verdiği ad...
Ama onu yaklaşık bir saat önce değiştirdim.
Çok yapmacıktı. Bu yüzden ondan kurtuldum.
Bana Agnes Hickey deyin."
"Ben başkaları gibi değilim. Tüyden hoşlanırım.
Sonuç olarak, siz de çiçekler gibisiniz;
siz de yaşamak zorundasınız"
"Evet bayan. Çantanızın bir köpek tarafından çalındığını rapor etmiş miydiniz?"
Elbette Ağ dizisi, LAPD hakkında bir belgesel değil...
ve oranın dedektifleri de Joe Friday'a benzemiyorlar.
Asıl korkutucu olan, Friday'in onların idealindeki polisi temsil ediyor olması.
Bazen başka şehirlerdeki insanlara nazaran...
polislere daha fazla mı takıntılıyız diye merak ediyorum.
Acaba polisin sloganını tırnak içine aldığı başka bir şehir daha var mı?
İronik olmaya mı çalışyorlar?
Polisle ilgili olmayan bir Los Angeles filmi olabilir mi?
Belki sadece bir gişe filmi olabilir,
ama o zaman bile polis işin içine karışır,
gerçi o filmlerde banliyö polisi olur,
LAPD değil.
"Bay Mill, Ben dedektif DeLongpre, Pasadena Bürosu'ndan."
"Hayır, ben...Beni burada zor bir duruma sokuyorsunuz...
Ben...Ben yanlış yere tutuklanmaktan nefret ederim."
"Oh lütfen, burası Pasadena. Biz yanlış kişiyi tutuklamayız...
O dediğin Los Angeles'ta olur."
Ağ dizisinin oluşturduğu imaj öncelikle yerini,
eski bir LAPD çavuşu olan romancı ve senarist Joseph Wambaugh'un...
varoluşsal gerçekçiliğine bıraktı.
Wambaugh'un filmlerinde,
yaptıkları iş polisleri alkolik ve nevrotik yapar.
"Biz polisler bazen, başkalarının göremediği şeyleri görürüz,
bunlar iz bırakır."
"Soruşturma yaparken, kanıt toplarken mi?"
"Biz kanıt toplamayız;
süprüntüleri ve birilerinin itiraflarını toplarız."
Kötü davranırlar,
kavgaları kaybederler,
aşağılanırlar,
ölürler.
Seksenlerde, genç çetelerin histerikli davranışları sonrasında,
acılara sabırla katlanan kahraman polis tipi geri döndü...
ve kent filmlerinin şiddeti, kıyameti andıran görüntülere doğru evrildi.
Polisler için bir ölüm makinesi çıktı ortaya:
James Cameron'ın Terminatör'ü.
"Geri geleceğim."
Cameron polisleri öldürmekten hoşlandı ve...
...biz-polislerden nefret edenler de- bu katliamı izlemenin tadını çıkardık.
Aynı dönemde...
Los Angeles polisinin imajı parçalara ayrıldı.
Sylvester Stallone, çıtkırıldım polis tipinin iki versiyonunu denedi.
Mel Gibson intihara meyilli bir polis tipini,
Richard Gere cinayete meyilli bir polis tipini canlandırdı.
Andy Garcia ve Al Pacino, evlerini pek de polis tarzında tasarlamayan,
sanat tutkunu eşlerle evli polisleri canlandırdılar.
"Bu arkadaşım Ralph."
-Bana boşanmış olduğundan... -Otur.
"Kızgın değil misin?"
"Kızgınım."
"Çok kızgınım, Ralph...
Biliyorsun, eğer o isterse karımı düzebilirsin...
Burada, kanepesinde yayılabilirsin...
eski kocasının eski teknoloji, post-modernistik b*ktan evinde de...
Fakat...
kahrolası televizyonumu...
izleyemezsin!"
"Tanrı aşkına!"
Rodney King'in 1991 yılındaki dövülmesinin videoya çekilip sonra da televizyonda yayımlanmasının ardından...
fimlerdeki Los Angeles polisleri iyice tuhaflaşır.
Piskopat bir polis tipi...
"Peki. Birazdan geleceğim bebeğim."
kılıbık bir polis tipi...
"Söyle."
-Tamam. -Söyle.
"Birazdan evde olacağım."
"Hayır, söyle!"
"Birazdan evde olacağım...ve seni seviyorum. Tamam mı?"
...ve kontrol edilemez şekilde azmış...
uçkurunun kölesi olmuş polis tipi.
"Sen fahişe misin?"
"Belki."
"Şey, sana bir şey söyleyeyim...
ben fahişelerden hoşlanırım." -Öyle mi?
"Evet, hem de çok."
-Onlardan çok kişiyi tanıdığına bahse girerim. -Tanırım.
"Elli papele beynini düzüp atarım."
"Boşver burgeri."
"Tanrım, benim için müthiş bir şey bu. Senin için de öyle mi?"
Bir de New Age cinayet dedektifi vardı,
kolsuz ceket giyer,
boynuna Tibet rahiplerinin boncuklarından oluşan bir ip dolardı.
"Söylesene, bu boncuklar da neyin nesi?"
"Bunlar mı? Onlara mhala diyorlar, Tibet rapilerinin boncuklarından."
"Ne işe yarıyor?"
"Zihnimi sakinleştirmesi ve düşüncelerimi berraklaştırması için takıyorum"
"Öyle mi? Ben Jack Daniels'i tercih ederim."
-Kapa çeneni! -Onunla ilgili bu kadar korkutucu olan ne?
Bir de Robert Altman'ın gürültülü bir umutsuzluk içinde yaşayan, güzel, sefil insanlardan oluşan geçidinde,
köpeklerden nefret eden motosikletli polis tipi vardır.
Raymond Carver'ın kuzeybatı Pasifik kıyıları...
Güney Kaliforniya'ya taşınmıştır.
"Pekala. Şimdi koşup gidiyorsun. Artık seni istemiyoruz...
Hadi git artık, seni daha fazla istemiyoruz...
Şuna bak...
bir kemik...
Hadi, getir onu."
Altman, Sosyeteden İnsan Manzaraları (Short Cuts, 1993) adlı filmi için uyarladığı...
Carver hikâyelerini tanıtırken şöyle yazdı:
"Dekor, aynı zamanda Carver'ın da mekanı olan...
Los Angeles'ın bakir bölgeleridir...
Hollywood ya da Beverly Hills değil...
onun yerine Downey, Watts,...
Compton, Pomona, Glendale...
Amerikan banliyöleri...
karayolları bültenlerinde de duyabileceğiniz yerler."
Başka bir deyişle şöyle diyordu,
eğer bu isimleri radyodaki trafik bültenlerinde duymak yerine...
bizzat onlardan birinde yaşıyorsanız,
bu kitabı okuyor olmayacaktınız.
Fakat bu filmdeki şehir manzarası Watts'a benzemez,
Glendale'e de,
zaten oralar da değildir
Sadece bir çift Hollywood Hills'te yaşar,
ama diğerleri de Downey'den ziyade...
Hollywood'a yakın yerlerde yaşarlar.
Altman'ın dışarıda kalan banliyölere küçümseyici bakışı,
Hollywood yönetmenlerinin Los Angeles hakkında...
çağdaş bir film çekmeye çalışacaklarında karşılaşacakları güçlükleri gösterir.
Bu yönetmenler şehrin sadece küçük bir parçasından haberdarlar...
ve orası da çok fazla kullanılmış.
Bir B filmi ya da bir edebiyat uyarlaması en güvenli yatırımdır.
Altman'ın en iyi filmi her ikisini de içerir.
Raymond Chandler'ın Anglo-Sakson beyaz şövalyesi...
Philip Marlowe'u, sürekli sigara içen...
Yahudi bir Don Kişot'a çevirir,
asil bir mankafaya.
"Merhaba kızlar...
Kedimi gördünüz mü?
Geçen gün kaçıp gitti ve...
birkaç günlüğüne şehirden ayrılıyorum.
Bu yüzden... çok minnettar olurum, eğer ortaya çıkar ve...
onunla ilgilenebilirseniz ya da bir şişe süt verebilirseniz...
Oralı bile olmuyorlar...
Benim için hava hoş."
"Demek karını katlettin ha Terry?"
"Bana başka bir seçenek bırakmadı."
"Başka seçenek bırakmadı ha?...
Yani beni kullandın."
"Lanet olsun, arkadaşlar bunun için vardır. Başım dertteydi...
lanet olsun, kimse umursamıyor."
"Evet, benden başka."
"Bu yüzden seni seçtim Marlowe...
Asla öğrenemeyeceksin. Sen doğuştan bir kaybedensin."
Marlowe'un sonunda iyi ya da kötü bir kız bulma gibi bir şansı yoktur.
Kedisini bile bulamaz.
Saçma bir şekilde fazlaca ayrıcalıklıyken,
kendi deneyimlerinize dayanan...
kişisel bir film yapmak zor.
Şanssız olanı fark etmeme eğilimindesiniz...
ve bu da neredeyse herkes demek.
Eğer dost çevrenizle alay ederseniz,
filminiz hırçın ve değersiz görünecektir.
Eğer onların problemlerini melodrama dönüştürürseniz,
bu sefer de aşırı duygusal olacak ve kendine acındırma olarak algılanacaktır.
Los Angeles Öyküsü'nde (L.A. Story, 1991)...
Steve Martin hicvin yolunu takip eder ve...
...onurlu bir şekilde başarısız olmuş bir romantik komedi yaratır.
Elbette Martin'inki L.A.'dir, Los Angeles değil.
Martin'in L.A.'i, Woody Allen'in Manhattan'ı kadar beyazdır ancak.
Filmde konuşan iki siyah vardır sadece...
"Uh, evet, siz ilk gelenlersiniz...
...bu taraftan lütfen."
Ve diğer restoran çalışanı.
"Söyleyeceğim size menüyü...
Primavera pasta ve altı farklı et türü."
Bunları ırkçı stereotipler olarak adlandırabilirsiniz,
ama film zaten baştan sona stereotiplerle dolu.
"Gee, ben doydum ve bir şey yediğimi de hatırlamıyorum."
John Cassavetes'in komedileri daha derine işler,
çünkü onun sıradan delilikler için gözü ve kulağı vardır;
"Hey, saat kaç?"
...bizi çevremizden koparan cinnet belirtileri için.
"Hey, dinle. Okuldan dönecek çocuklarımı bekliyorum.
Bana saati söyleyebilir misin?
Neyin var senin, sen..."
Onun komedileri trajediye karşı koyar ve onu reddeder.
Acı çekmek kaçınılmazdır ve...
...onun bilgelik vaadi de bir yanılsamadır.
Cassavetes için mutluluk tek gerçektir.
Bu yüzden ölümüne içer.
Diane Keaton'ın İş Bitirici (Hanging Up, 2001) filmi bir melodramdır.
Kayıp bir anne ve...
...huysuz, yaşlı bir baba,...
...üç kız kardeş arasında gerilimli bir rekabet yaratır.
"Eve, benimle konuşmayacak mısın? Öyle mi?"
"Ve niçin benimle konuşmuyorsun? Ben hiçbir şey yapmadım."
Fakat babanın ölümü onları bir araya getirir,
en azından mutlu bir sona izin verecek kadar.
Üç drama kraliçesi, histerikli biçimde birbirleriyle telefonda sürekli gevezelik ederler,...
...bulundukları yerdeki ortamı her seferinde bir pijama partisine çevirirler.
Keaton, İş Bitirici'nin Los Angeles hakkında bir film olduğu konusunda ısrarlı,...
...fakat şehir neredeyse, içindeki nüfusu çıkarıp atmaya...
...imkan veren bir tünel ve bir köprüyle sınırlandırılmış.
İş Bitirici'de insanlar kayıp.
Şehir kabusunun liberal bir versiyonu olan Şehrin Kalbi (Grand Canyon, 1991) filminde,
Lawrence Kasdan orta bir yol bulmaya çalıştı.
İyi insanların başına kötü şeyler gelir ve...
...onlar da tüm bunların ne anlama geldiğini merak etmeye başlarlar.
"Dünya artık benim için bir anlam ifade etmiyor...
Demek istediğim, neler oluyor?
Sokak köşelerine bırakılmış bebekler var...
Kutularda yaşayan insanlar...
Kendilerine baktığında seni öldürmeye hazır insanlar...
Ve biz bunlara alışıyoruz."
Fakat bu metafizik ortam yerini kayıtsızlığa bırakır ve...
...Fakat bu metafizik ortam yerini kayıtsızlığa bırakır...
Bir saldırı en az bir mucize kadar açıklanamaz mahiyettedir.
"Niye uğraşayım ki? Bebeği al.
Birbirinize ihtiyacınız var."
Eğer sosyal yapı ayrışmışsa,
en azından bunun nedenini anlamaya çalışmaz mıyız?
Bunun yerine...
Kasdan küçük zaferlerde ve...
...günlük hayatın tezahürlerinde teselli arar,...
...bir direksiyon dersi gibi.
"Özür dilerim, baba."
"Bu işler güçtür evlat."
"Los Angeles'ta sola dönmek yaşamda öğrenilecek en güç işlerden biridir."
Burada ironik bir bilgelik var tam anlamıyla.
Fakat bu meydan okuyuşun bir ayrıcalık olduğunu görmezden gelmek imkansız.
Ama başka bir şehir daha var.
Çalışma saatlerinden sonra...
buranın terk edildiğini söyleyenlere görünmeyen...
insanlarla dolu gerçek şehir merkezi.
Ve diğer bir sinema.
Yayaların şehri,
yürüme sineması.
Kent MacKenzie'nin Sürgünler (The Exiles, 1961) filmiyle başladı.
Yeni gerçekçi olarak adlandırabilirsiniz bu filmi.
Hollywood'a ait değil,
bağımsız sinema diyebilirsiniz,
fakat tam olarak basit bir çalışma da değil.
"Her gece yatmadan önce dua ederdim...
ve hiç sahip olmadığım...
ama arzuladığım bir şey isterdim...
ama dualarıma hiç cevap verilmeyecek gibiydi...
Ben de bıraktım.
Artık ne kiliseye gidiyor...
ne de dua ediyorum."
Sadece bir film çektikten sonra...
...genç yaşta ölen MacKenzie,...
...bir öncüydü.
Elli yıl sonra,
güneyli genç siyahi film yapımcılarının önderliğinde...
nihayet Los Angeles'ta yeni gerçekçi bir hareket doğdu:
Etiyopya'dan Haile Gerima,
Mississippi'den Charles Burnett,
Teksas'tan Billy Woodberry.
Haile Gerima'nın Bush Mama'sı...
polisler hakkındaki bir başka film,
ama polisleri tamamen...
diğer cepheden gösteren ilk film;
haksızlığa uğramış, kendilerine hak etmedikleri topraklarda...
yaşama izni verildiği sürekli hatırlatılmış,
Güney Los Angeles'ın siyahi insanlarının bakış açısından anlatan ilk film.
Yeni Gerçekçilik, başka bir gerçekliği anlatıyor ve...
...yeni bir kahraman yaratıyor:
Dorothy, dağınık saçlı anne,...
...bir falcı, aktrist değil.
Görüngüler dünyasında bir çatlak var ve...
...o bu dayanılmaz günlük gerçekliğin...
tasavvuru önünde çaresiz.
Şehri kim tanıyor?
Sadece yürüyenler ve...
...otobüse binenler.
Joan Didion'ın mistik zırvalıklarını,
otomobil firmalarını ve otoban işletmecilerini boş verin.
Onlara göre kimse yürümüyor;
Demek istedikleri bizim gibi zengin ve beyaz insanların yürümediği.
Kimsenin otobüse binmediğini söylediler,
ta ki bir gün...
Los Angeles'ın Birleşik Devletler'de...
en fazla otobüse sahip olan şehir olduğunu hepimiz keşfedinceye değin.
Ulaşımı yönlendiren beyaz adamların...
bu habere cevabı servis sayısını artırmak şeklinde değil,
yolcuları yıldırmak şeklinde oldu.
Ücretleri artırdılar...
Otobüs hatlarıyla ilgili haritaları basmayı durdurdular...
Duraklara güzergah haritalarını asmayı reddettiler...
Yatırımlarını daha cazibeli metrolara ve hafif raylı sistemlere yaptılar...
Ayrımcılıktan dava açıldığında,
bir derece yumuşadılar...
ama sonra hükümleri uygulamayı reddettiler.
Yeni Gerçekçilik, ayrıca farklı bir zaman türü öneriyor;
tefekkürün ve belleğin uzamsallaştırılmış, kronolojik olmayan zamanı.
"Bebek ölmüş...
Ne söylediğimi anlıyor musun? Bebek ölmüş.
Kız ölmüş."
"Orada ne yapıyorsun be kadın?"
Bush Mama'da her şey, Dorothy'nin bilincinden süzülerek geçer ve...
...film de onu izler...
...algıdan anılara doğru özgürce akarak.
Charles Burnett'in Koyun Katili (Killer of Sheep, 1977) filmi...
zamanın dışında askıda kalmış görünüyor.
Bunett çocukluğunu, gençlik yıllarını ve...
...yetişkinlik dönemini harmanlamış ve...
...ek olarak Paul Robeson'dan...
...Lowell Fulsom'a kadar...
...klasik siyahi müziğin bir panoramasını sunmuş.
Böylece bir ailenin ve onun komşularının hayatı,
siyahların dayanma gücünü ve kahramanlığını anlatan bir destana dönüşmüş.
Koyun Katili'nde polisler yok ve...
...herkesin arabası ya da kamyonu var,...
...gerçi bu araçlar da değerlerinden daha fazla sorun çıkarıyor.
Baş kahramanın bir işi var.
Bir koyun katili.
Fakat bir iş, sizin de yüreğinizi kırabilir.
Beyaz Amerika, siyah aile sorununu,
göçmen işçi gücü olarak betimlediği eski köle nüfusuna karşı...
...yürüttüğü giderek artan soykırım kampanyası için...
...bir bahane olarak kullandı.
Bu yüzden siyahi film yapımcıları filmlerinde aileleri ve çocukları ön plana çıkardılar.
Hollywood da "Güney Kaliforniya"yı...
...fahişelerin ve arabalardan ateş açanların bulunduğu bir distopya olarak....
...canlandırarak Beyaz Amerika'nın iddiasına destek vermişti.
Bağımsız siyahi film yapımcıları ise siyah ailenin gerçek sorununun...
...aslında işçi sınıfı ailesinin bir sorunu olduğunu gösterdiler;
siyah veya beyaz fark etmiyordu,
işsizliğin olduğu yerde...
...aile değerleri her zaman tehlikededir.
Koşsanız iyi olur yoksa kiliseye geç kalacaksınız.
Çok fazla insanın olduğu bir dünyada...
...pek çok erkek de gereksizdi, istenmiyordu.
Billy Woodberry'nin Tanrı Onlardan Razı Olsun (Bless Their Little Hearts, 1984) filmi,
ters tarafa, bir zamanlar Los Angeles'ın...
siyahi işçi sınıfına iş imkanı sağlamış...
ama artık kapanmış endüstri tesislerinden...
birine doğru bir gezintiye çıkar.
1919 yılında kurulmuş...
...ve 1980 yılında kapatılmış,
Merkez Caddesi'nin güneyinde bulunan Goodyear fabrikası,
...bir zamanlar Los Angeles'ta yer alan dört büyük...
...lastik imalat tesisinin ilki ve en büyüğüydü.
Çok önceleri,...
...ziyaretçiler buraya turlarla gelir ve nasıl lastik yapıldığını görürlerdi,...
...tıpkı bugün...
...turlarla stüdyolara gelip...
...nasıl film yapıldığını gördükleri gibi.
çeviren: buzzati (cevirenbuzzati@gmail.com)